Beleggen bij Bernie was een eer

15-12-08 11:37 uur

Investeerders verzamelen zich in het kantoor van Madoffs beleggingsfonds in New York na het nieuws dat ze hun geld kwijt zijn. Foto AP/Diane Bondareff

AMSTERDAM - De term 'geavanceerde belegger' kan naar de prullenbak, concludeerde columnist Jason Zweig in de Wall Street Journal; de twee begrippen zijn met elkaar in tegenspraak. Er is bijna geen andere conclusie mogelijk na het schandaal rond Bernard Madoff (70), een legendarische beurshandelaar die jarenlang sprookjes blijkt te hebben verkocht.

'Geavanceerde beleggers' uit heel de wereld stonden al die tijd in de rij om bij hem te investeren. Zonder vragen te stellen, zonder te weten wat er met hun geld gebeurde. Gezamenlijk hebben ze mogelijk vijftig miljard dollar verloren. Dat is twintig miljard meer dan het in 2001 uit elkaar gespatte, op boekhoudkundige fraude gebouwde imperium van Enron, tot dusver de grootste fraudezaak van de VS.

De slachtoffers lopen uiteen van befaamde Amerikaanse hedge funds, superspeculanten, banken in Zwitserland, holdingmaatschappijen in Japan, vermogensbeheerders op Bermuda, liefdadigheidsorganisaties in de VS en de superrijken van New York, Florida, Londen en Argentinië. Ze beschouwden het allemaal als een eer om te mogen investeren bij 'Bernie', de onderkoelde 'macher' die jaarlijks rendementen van tien tot veertien procent boekte. In goede en slechte jaren, de klok kon erop gelijk gezet worden.

Madoff hanteerde het 'black boxconcept': niemand mocht iets weten over zijn beleggingen. Klanten kregen alleen te horen dat Madoff een mysterieuze 'split strike beleggingsstrategie' had ontwikkeld. Het was een fantasieterm, maar investeerders slikten het voor zoete koek. In werkelijkheid was 'Bernard L. Madoff Investment' niet meer dan een piramidespel: oude klanten werden betaald met de inleg van nieuwe klanten.

Er was geen gebrek aan belangstelling. Madoff weigerde zelfs tal van investeerders. Een motivatie gaf hij niet, maar de vermeende exclusiviteit wakkerde de belangstelling aan. Veel klanten werden lid van dezelfde golfclub als Madoff in de hoop dat ze ooit bij hem hun geld mochten stallen. Investeerders die lastige vragen stelden, kregen van 'Bernie' te horen dat ze konden vertrekken. De meeste mensen wilden hun rendement van één procent per maand niet op het spel zetten. Zwijgen en incasseren luidde het motto.

De piramide stortte in elkaar door de kredietcrisis. Er kwamen geen nieuwe klanten meer bij en oude klanten wilden hun geld terug. Madoff moest tegen zijn twee zoons erkennen dat hij 'helemaal niets' had. Zij gaven hun vader vervolgens aan bij de autoriteiten.

De toezichthouders faalden. Het bedrijf van Madoff werd in 1999, 2005 en 2006 gecontroleerd. Op een paar kleine technische fouten na vonden de autoriteiten niets onoorbaars. Nu is er vijftig miljard weg en dreigen tal van hedge funds om te vallen. ''De megafraude vond recht onder hun neus plaats,'' oordeelt de New York Post. ''De publieke opinie over Wall Street wordt nog zuurder, om het mild uit te drukken.'' (FRANK HENDRICKX)