Sokker: Onvermijdelijke Afrikaanse voetbaltaal

09-06-10 13:54 uur

Hans Vonk, hier in zijn rol als africhter, legt uit wat een achterbal is: 'Die verdedigende span mag die bal weer speel.' Foto GPD

achtergrond

'Hé, skeidsregter! Die doelskopper is onkant!' (Hé, scheidsrechter, die spits staat buitenspel!) En als de beste man niet fluit, klinkt het: 'Hi ha hondenpiel!' Zelfs de normaal zo heldere analyses van Johan Cruijff klinken in het Afrikaans als abracadabra. As jy die bal het, kan hulle nie 'n doel aanteken nie. Oftewel: als jij de bal hebt, kunnen zij niet scoren.

Speciaal voor het WK in Zuid-Afrika brachten Ajax Cape Town-doelman Hans Vonk en de schrijvers Jan en Kees 't Hart het boekje Onvermijdelijke voetbaltaal uit.

Zuid-Afrika kent elf officiële talen: Afrikaans, Engels, Ndebele, Xhosa, Zulu, Tswana, Sotho, Noord-Sotho, Swazi, Venda en Tsonga. De voertaal bij Ajax Cape Town is Engels, de meest gesproken taal in het land. Vonk: ''Maar in Kaapstad is ook een grote kolonie kleurlingen. Bij ons praten zij onderling vaak Afrikaans. Hoewel ik die taal kan lezen en verstaan, zijn die gesprekken nauwelijks te volgen voor Nederlanders. Ze praten zó snel, het is een soort straattaal.''

Afrikaans lezen kan Vonk dus wel. Hoe ze in het Afrikaans voetbalschoenen noemen? Sokkerstewals. Een spits? Doelskieter. En doordekken? Beskerm die man wat vry is. Afrikaans, de derde taal in Zuid-Afrika, heeft dus wel degelijk gelijkenissen met het Nederlands; het Zulu, dé taal van de grotendeels zwarte voetbalbevolking, een stuk minder. Of beter: totaal niet. Dezelfde termen worden in die taal respectievelijk aangeduid als izicathulo zebhola, umshayi manqaku en umvikeli.

Wedstrijdbesprekingen bij Ajax Cape Town gaan dus in het Engels. Al is ook van het Afrikaans wel enigszins chocola te maken. Hulle speel steeds die lang bal voren toe is met enig taalgevoel wel te ontcijferen in: ze spelen steeds de lange bal. En hulle speel in vyf skywe moet voor de gemiddelde Nederlander toch ook wel te vertalen zijn: zij spelen over vijf schijven.

Uitsoekgroep
Of africhter (trainer) Foppe de Haan er bij de Zuid-Afrikaanse club al in geslaagd is om tactische discipline door te voeren in zijn uitsoekgroep (selectie)? Vonk: ''De cultuur in Zuid-Afrika is heel anders, vrijblijvender.'' Met andere woorden, in het veld is het soms nog een chaos (deurmekaarspul). Vonk: ''Mensen willen vermaakt worden. Een hakje of een trucje wordt geweldig gewaardeerd op de tribune. Spelers gaan daarin mee. Ideaal zou een combinatie zijn: een goede, duidelijke structuur aangevuld met hoogstandjes. Wat dat betreft zijn ze in Zuid-Afrika wel op de goede weg.''

Toch is het volgens de veertigjarige doelman niet realistisch nu al wonderen van het gastland te verwachten op het WK. Bafana Bafana (de jongens) zal blij zijn als het de poulefase doorkomt. Vonk, die niet werd geselecteerd door bondscoach Carlos Alberto: ''Zuid-Afrika heeft best een paar aardige voetballers, maar het is geen topploeg. Veel zal afhangen van de eerste wedstrijd, tegen Mexico. Komen ze die goed door, dan weet je het nooit. Zeker met het oog op het thuisvoordeel. Het halen van pakweg de halve finales is echter te hoog gegrepen.''

De voetbalsport ontwikkelt zich volgens hem wel degelijk in Zuid-Afrika. Het is voor de in Alberton geboren doelman een reden er na dit seizoen nog een jaar aan vast te plakken bij Ajax Cape Town. Aanvankelijk had de voormalige goalie van onder meer Ajax, RKC en Heerenveen de intentie terug te keren naar Nederland.

Vonk: ''De hoogste divisie hier telt een groot aantal goede sponsors. Zoals er ook een prima tv-contract is afgesloten. Voetbal in Zuid-Afrika is in alle opzichten aan een opmars bezig. Neem alleen al de stadions, die zijn de afgelopen jaren enorm verbeterd. Dat zullen de mensen tijdens het WK wel ervaren.''

Voor wie tijdens het WK in een stadion 'achterbal' wil roepen in het Zuid-Afrikaans, is er werk aan de winkel, blijkt uit Vonks boekje: Die verdedigende span mag die bal weer speel. Grappig is het woord voor de vierde scheidsrechter: vierde beampte. En voor het veel gebezigde 'buitenspel' is er gelukkig een korte Zuid-Afrikaanse term: onkant! (DENNIS VAN BERGEN)