Jaruzelski vroeg Moskou wel om ingrijpen

10-12-09 10:36 uur

Generaal Wojciech Jaruzelski, de voormalige communistische leider van Polen: 'Kulikov was een havik, een voorstander van een Sovjetbezetting in Polen. Aan zo iemand zou ik nooit om hulp hebben gevraagd.' Foto AP

WARSCHAU - Generaal Wojciech Jaruzelski, de voormalige communistische leider van Polen, heeft in december 1981 wel degelijk om militair ingrijpen door Moskou gevraagd. Hij wilde daarmee de opmars van de vakbond Solidariteit stoppen.

Jaruzelski heeft altijd ontkend om Sovjettroepen te hebben verzocht, maar nu gepubliceerde documenten van het Instituut voor Nationale Herdenking (IPN) wijzen op het tegendeel.

Enkele dagen voor de herdenking van de afkondiging van de staat van beleg, 13 december 1981, is daarmee het debat over de rol van Jaruzelski weer in alle hevigheid losgebarsten.

In de nacht van 12 op 13 december 1981 werd een militaire junta gevormd, die meteen de staat van beleg afgekondigde. In heel Polen werden tanks de straat opgestuurd om een door Solidariteit georganiseerde stakingsgolf te breken. Tijdens de actie kwamen ongeveer honderd mensen om het leven, onder meer bij gevechten tussen de militaire politie en stakende mijnwerkers.

Jaruzelski heeft de staat van beleg altijd uitgelegd als een voorzorgsmaatregel om erger te voorkomen. Zonder ingrijpen was Polen volgens hem hetzelfde overkomen als buurland Tsjechoslowakije, waar het Sovjetleger, gesteund door onder meer Poolse troepen, in 1968 een einde maakte aan de Praagse Lente. Het nieuwe bewijs, een notitie van een gesprek tussen generaal Jaruzelski en Viktor Kulikov, destijds opperbevelhebber van het Warschau Pact, toont aan dat Jaruzelski niet bang was voor de Sovjettroepen, maar juist om hun inzet vroeg.

''Stakingen zijn voor ons de beste variant. Dan blijven de arbeiders op hun plaats. Maar als zij uit de fabrieken komen en zich over het hele land gaan verspreiden, dan moeten jullie ons komen helpen. Want dan redden wij het niet alleen,'' luidt een passage uit het gesprek, doelend op hulp uit Moskou. Het document is naar buiten gebracht door historicus Antoni Dudek van het IPN.

Toch blijven veel historici geloven in de eerdere verklaring van Jaruzelski. Volgens historicus Janusz Rolicki hadden de politici in het communistische Polen een complexe verhouding met Moskou en werd de Sovjet-Unie vaak door de Polen bedrogen. ''Zo moet je het verzoek van Jaruzelski aan Moskou ook zien. Met zijn opmerkingen probeerde hij zijn geloofwaardigheid ten opzichte van de Russen te vergroten, wetende dat er toch nooit een interventie zou komen.''

Jaruzelski zelf doet het nieuwe document af als een opgebakken verhaal om aan de vooravond van de herdenking publiciteit te krijgen. ''Kulikov was een havik, een voorstander van een Sovjetbezetting in Polen. Aan zo iemand zou ik nooit om hulp hebben gevraagd.''

Nobelprijswinnaar en oud-president Lech Walesa, destijds aanvoerder van Solidariteit, wil dat Jaruzelski wordt aangeklaagd voor landverraad. ''Als het werkelijk zo gegaan is als dit document beschrijft, is dat heel smerig. De stakingen waren een Poolse aangelegenheid en wij moesten dat in Polen intern oplossen.''

Er lopen al twee processen tegen Jaruzelski. Vorig jaar begon een zaak over het uitroepen van de staat van beleg, daarnaast is Jaruzelski aangeklaagd wegens het bloedig neerslaan van de arbeidersdemonstraties in 1970. (ELRO VAN DEN BURG)