Martelproces Esma begint in Argentinië

10-12-09 10:09 uur

De zaak tegen Transaviapiloot Julio P. komt bij het martelproces ook aan de orde. Foto GPD

Vrijdag begint in Argentinië tegen een eerste groep ex-militairen het megaproces Esma. De marineschool Esma was eind jaren zeventig het beruchtste martelcentrum van de Argentijnse junta. Ook de zaak tegen Transaviapiloot Julio P. komt bij dit proces aan de orde.

Eindelijk. Alle mogelijke vertragingstactieken zijn uitgeput en de verdachten zijn gezond en bij zinnen verklaard. Precies 26 jaar en één dag na de terugkeer van de democratie begint in Argentinië het aansprekendste proces tegen oud-militairen sinds het proces tegen de top van de militaire junta.

Negentien verdachten staan vanaf vrijdag in de beklaagdenbank wegens schending van de mensenrechten in de voormalige marineschool Esma (Escuela Mecánica de la Armada). Het betreft slechts een eerste groep van 148 verdachten en een deel van de stapel dossiers die bijna één miljoen A4'tjes telt.

Hoewel in Argentinië sinds het hervatten van de rechtszaken tegen oud-militairen in 2003 voortdurend processen beginnen, is de betekenis van dit proces enorm. De Esma gold tijdens de laatste dictatuur (1976-1983) als grootste clandestiene gevangenis en martelplaats van Argentinië, en wellicht van heel Latijns-Amerika.

Onderzoeksrechter Sergio Torres heeft negenhonderd slachtoffers gedocumenteerd. Volgens forensische experts hebben ongeveer tweeduizend Argentijnen hun bezoek aan de Esma niet overleefd. Mensenrechtenorganisaties spreken steevast van vijfduizend slachtoffers. Tijdens de dictatuur verdwenen negen- tot dertigduizend mensen.

Vanuit de Esma ontvoerden 'taakgroepen' Argentijnen thuis of op straat, waarna ze in de marineschool werden vastgehouden en gemarteld. Een deel van hen viel 'overplaatsing' ten deel, het militaire synoniem voor 'de vluchten des doods'. Daarbij werden tegenstanders van het regime uit vliegtuigen in zee gegooid.

Daarnaast kende de Esma een kraamkliniek. Militairen gaven de baby's die er ter wereld kwamen, aan collega's of families met dezelfde denkwijze. De biologische moeders werden vermoord. Tot slot runden de taakgroepen vanuit de Esma een systeem dat erop was gericht zich alle bezittingen van verdwenen slachtoffers toe te eigenen.

Vanwege al deze misdaden is 'het gebouw met de vier zuilen' - op enkele blokken van het stadion waar in 1978 de WK-finale werd gespeeld - in Argentinië een belangrijk symbool van het kwaad tijdens de laatste dictatuur.

Het grote aantal slachtoffers en daders heeft onderzoeksrechter Torres doen besluiten het Esma-proces in stukken te hakken. Vanaf vrijdag staan de eerste negentien oud-militairen terecht. Eén van is Alfredo Astiz, 'de blonde engel des doods'. Hij infiltreerde in de organisatie van de Moeders van Plaza de Mayo, hetgeen in 1977 leidde tot de verdwijning van tien van hen, onder wie oprichtster Azucena Villaflor.

Als de rechters een vonnis hebben uitgesproken tegen de eerste negentien verdachten, komt een groep van 28 oud-militairen aan de beurt. ''Deze rechtszaak is breder dan andere,'' zegt een bron bij de Argentijnse justitie. ''Voorheen is alleen de top van de junta veroordeeld, nu betreft het de gehele keten: van de hoogste officier tot de laagste soldaat.''

Ook het dossier van de Argentijns-Nederlandse Transaviapiloot Julio P., verdacht van het uitvoeren van 'vluchten des doods', komt bij dit proces aan de orde. P. werd eind september in Spanje gearresteerd, waarna Argentinië om uitlevering vroeg.

Vandaag dient in Nederland echter een kort geding waarin P. vraagt om uitlevering aan Nederland. Maar als P. wordt uitgeleverd aan zijn geboorteland, zal onderzoeksrechter Torres proberen te bewijzen dat hij deel heeft uitgemaakt van de Esmaorganisatie. (ROBERT-JAN FRIELE)