Bleek EU-duo juist de bedoeling

20-11-09 11:19 uur

Herman Van Rompuy en Catherine Ashton: het nieuwe superuo van de EU. Foto ANP

achtergrond

Met de opvallend snelle uitverkiezing van Herman Van Rompuy en Catherine Ashton tot het nieuwe superduo van de EU, hebben de Europese regeringsleiders gisteravond toch nog onverwacht daadkracht getoond. Maar of zij met dit tweetal Europa nu ook wereldwijd een herkenbaar gezicht hebben gegeven, valt te bezien. Het is vooral een keuze voor het obscure. De Belgische premier noch de Britse Eurocommissaris kan immers bogen op ruime internationale ervaring.

De regeringsleiders hebben met hun snelle besluitvorming een voor het imago van de EU schadelijk moddergevecht voorkomen. De Zweedse premier en huidig EU-voorzitter Fredrik Reinfeldt hield zijn collega's voor dat de Unie daarmee niet gediend is, en deed dat kennelijk met overtuigingskracht. De leiders van de grote landen waren tevreden dat zij geen 'president' met grote internationale geldingsdrang naast zich zullen moeten dulden, en die van de kleine landen dat het een van hén is geworden.

Het bleke duo Van Rompuy/Ashton - geen van beiden was tot voor kort buiten hun eigen land bekend - moet de komende tweeënhalf jaar zelf invulling aan hun functie geven. In het Verdrag van Lissabon is vooral over de taken en bevoegdheden van de EU-president weinig geregeld. Hij vertegenwoordigt de EU in contacten met andere wereldleiders, maar als het om het bepalen en uitvoeren van het gemeenschappelijk buitenlands beleid gaat, krijgt de Hoge Vertegenwoordiger voorrang. Daarom hecht Londen ook meer aan die post.

Dat haalde een streep door de naam van Tony Blair, die door de Britse premier Gordon Brown uit tactische overwegingen tot het laatst in de race werd gehouden. Blair zou de EU ongetwijfeld meer gezicht hebben gegeven dan de saaie bureaucraat Van Rompuy. De Britse minister van Buitenlandse Zaken David Miliband zei enkele weken geleden dat de EU behoefte heeft aan een president 'waarvoor het verkeer in Washington, Moskou of Peking tot stilstand komt'. Dat zal Van Rompuy niet gauw overkomen.

De gedachten gaan terug naar vorig jaar augustus, toen Rusland Georgië binnenviel. Een dag later vloog toenmalig EU-voorzitter Nicolas Sarkozy naar Moskou, sloeg er met de vuist op tafel en wist Vladimir Poetin en Dmitri Medvedev te laten inbinden. Zou dat Herman van Rompuy ook gelukt zijn? Hij lijkt niet iemand waarvoor de groten der aarde zullen beven. Maar moet dat wel? Zijn gebrek aan sterrenstatus wil allerminst zeggen dat haikuschrijver Van Rompuy gedoemd is een slechte president te worden.

Zijn geringe internationale ervaring en uitstraling lijken een handicap, maar hij heeft zich bewezen als een effectief compromisfiguur - in het mijnenveld dat de Belgische politiek toch is - die zichzelf minder belangrijk vindt dan het resultaat. Hij zal zeker de verleiding weten te weerstaan om groten als Nicolas Sarkozy, Angela Merkel of Gordon Brown naar de kroon te steken. Dat alleen al kan zijn effectiviteit in het besturen van de Europese Raad vergroten. Het gaat om Europa, niet om Herman van Rompuy.

Zou Jan Peter Balkenende hetzelfde hebben gekund? Vast, maar hij hoeft het feit dat hij het niet is geworden, niet als een nederlaag te beschouwen. In de Europese banencarrousel zijn er nu eenmaal vele gegadigden, en maar weinig te verdelen topbanen.

De premier zal zich nu tot het uiterste moeten inzetten om voor Nederland een zware post in de Europese Commissie te bemachtigen. Neelie Kroes staat klaar om zichzelf op te volgen. De Eurocommissaris zal zeker niet ontevreden zijn met de uitkomst van de top. (HANS DE BRUIJN)