Eindelijk komt SS'er Boere voor de rechter

Na jaren juridisch getouwtrek moet oud-SS'er Heinrich Boere zich alsnog verantwoorden voor de liquidatie van drie Nederlandse burgers in 1944. 'Laat hem maar voelen dat hij hartstikke fout was.'

Dertien zittingsdagen heeft het Landgericht Aken gereserveerd voor het proces tegen de oud-SS'er Heinrich Boere. Lange zitten worden het niet. Met het oog op de uiterst fragiele gezondheidstoestand van de nu 88-jarige verdachte wordt elke dag op de klok gekeken. Na drie uur is het Schluss.

De kwakkelende Boere slijt zijn oude dag in een verzorgingstehuis in zijn geboorteplaats Eschweiler. Als het aan officier van justitie Ulrich Maass ligt, belandt de zoon van een Nederlandse vader en een Duitse moeder alsnog in de cel. Levenslang. ''Al is levenslang een relatief begrip gezien de leeftijd van de verdachte,'' zegt Maass aan de vooravond van het proces tegen de ex-nazi, dat kan rekenen op een gigantische belangstelling van zowel Nederlandse als Duitse media.

Boere, als tweejarige naar Maastricht verhuisd, gaat wellicht de geschiedenisboeken in als de laatste Nederlandse nazi die wordt veroordeeld wegens misdaden in de Tweede Wereldoorlog. Hij wist tot nog toe de dans te ontspringen. Na de oorlog werd Boere gevangengenomen, tewerkgesteld als dwangarbeider in de Limburgse mijnen en in 1949 zelfs ter dood veroordeeld. Maar dat was bij verstek, de vogel was toen al twee jaar gevlogen. Bij een gevangenentransport maakte Boere gebruik van defecte deur van de auto waarin hij werd vervoerd. Hij dook jarenlang onder bij familie in Maastricht, waar hij in een kast woonde.

In 1954 nam hij de wijk naar de grensplaats Eschweiler. Met dank aan een wet uit het Hitlertijdperk die SS'ers uit andere landen het recht op een Duits paspoort garandeerde, wist hij uitlevering aan Nederland te ontlopen. Ook pogingen om Boere zijn inmiddels in levenslang omgezette straf dan in Duitsland te laten uitzitten, liepen spaak. Volgens de Duitse justitie was het vonnis nietig omdat Boere geen goede verdediging had kunnen voeren. Die nietigverklaring bood officier van justitie Maass de kans de zaak te heropenen met een nieuwe aanklacht wegens drievoudige moord. Dat leidde tot een trits aan procedures, waarin de vraag centraal stond of de hartklachten van Boere vervolging in de weg stonden. ''Mijn gevoel voor rechtvaardigheid draagt me eenvoudigweg op hem te vervolgen,'' verklaart Maass.

Boere zelf heeft er nooit om heen gedraaid dat hij als lid van het Sonderkommando Feldmeijer Nederlandse burgers om het leven heeft gebracht om zo aanslagen op NSB'ers en Duitsgezinden te wreken. Het was oorlog, hij moordde niet uit vrije wil, maar op bevel, zo luidt zijn verklaring. De leden van het Sonderkommando, goed voor meer dan vijftig slachtoffers, kregen de namen van hun doelwitten op een briefje, belden aan, checkten of ze de juiste persoon voor zich hadden en haalden de trekker over. ''Peng, dood,'' liet Boere vorig jaar in het tijdschrift Focus optekenen.

Welke verdedigingsstrategie Boeres advocaat Gordon Christiansen gaat voeren, is niet duidelijk, de contouren van het aanvalsplan van Maass wel. Hij hoopt Boere in Aken te kunnen confronteren met de SS-kompaan met wie hij in juli 1944 in Breda Fritz Bicknese doodschoot. De nu in de Randstad wonende oud-nazi, eveneens tot de doodstraf veroordeeld, onder meer voor de moord op de burgemeester van het Brabantse Someren, kreeg na dertien jaar gevangenisstraf amnestie en is al weer decennia vrij man. Of hij komt opdagen in Aken is ook voor Maass een vraag. ''Ik hoop van wel, maar de man is vertwijfeld en doodsbenauwd dat zijn omgeving achter zijn verleden komt.''

Het proces is 65 jaar na dato. Voor de nabestaanden is het proces nog altijd goed genoeg voor vergelding. ''Ik spreek niet graag in die termen, maar het is een goede zaak dat Boere voor moet komen. Laat hem maar voelen dat hij hartstikke fout is geweest,'' zegt Maarten Bick­nese, kleinzoon van Fritz en woordvoerder van de familie. De Bickneses zullen de gang naar Aken niet maken, in tegenstelling tot Teun de Groot junior, die zei dat hij de moordenaar van zijn vader recht in de ogen wil kijken. (HANS GOOSSEN)