Zelaya klampt zich vast aan macht

29-06-09 10:54 uur

De tijd van de staatsgrepen leek voorbij in Latijns-Amerika, totdat de strijdkrachten van Honduras president Manuel Zelaya afzetten. Ze deden dat met een democratisch argument: Zelaya was bezig zich van een tweede ambtstermijn te verzekeren en schond dus de grondwet.

Nu hanteren putschisten vaak nobele motieven om hun machtshonger te verhullen. Maar in het geval van Honduras hebben ze niet helemaal ongelijk. De Spaanse krant El País kastijdt vandaag in een commentaar zowel de militairen als Zelaya, 'die zijn zin wilde doorzetten tegen de wil van het parlement'.

Een verwijzing naar zijn pogingen de grondwet te veranderen om hem nog één en misschien meer ambtstermijnen te verzekeren. Zelaya is de zoveelste Latijns-Amerikaanse president die zich aan de macht wil vastklampen hoewel de grondwet niet meer dan één termijn toestaat. Onder hen vindt men rechtse leiders als Álvaro Uribe van Colombia en de linkse presidenten Hugo Chávez van Colombia en Lula van Brazilië.

Het streven is omstreden, omdat het te lang blijven kleven aan het pluche zweemt naar 'monarchisme'. De meeste politieke commentatoren zien er dan ook weinig in. Ze mogen graag wijzen naar Juan en Evita Perón in Argentinië en hun autoritaire, op persoonsverheerlijking gebaseerde regime.

Maar een autoritair bewind kan heel populair zijn. Hugo Chávez is al ruim tien jaar aan de macht en een flink deel van de Venezolanen bewondert hem nog steeds. Ook Chávez heeft de grondwet laten veranderen om hem in staat te stellen tot Sint Juttemis aan te blijven. Zijn ambities gaan echter verder dan die van collega-presidenten. Chávez wil van Venezuela een socialistische staat maken en de 'bourgeois democratie' de nek omdraaien.

Een mate van populariteit is voor een president een voorwaarde om de spelregels te durven veranderen. Uribe zou spelen met de gedachte aan een derde ambtstermijn. Mogen we hem geloven, dan weerhoudt alleen een zekere gêne hem. ''Eigenlijk is een derde termijn ongepast,'' zei hij onlangs. Maar komt het tot een referendum over de vraag of de uiterst populaire Uribe wéér kandidaat mag zijn, dan kan hij winnen. Veel burgers eren hem voor de terugkeer van een mate van recht-en-orde en de verzwakking van de guerrillabeweging Farc.

President Lula, die het lot van de armen aantoonbaar heeft verbeterd, is in zijn land minstens zo populair als Uribe in Colombia. Lula heeft er twee ambtstermijnen opzitten en bezweert geen derde te ambiëren. Ook daar is in Brazilië een wijziging va de grondwet voor nodig. In het parlement is een meerderheid daar voorstander van en mogelijk zal Lula toch zwichten, aldus kranten in Brazilië. In dat geval heeft Lula lak aan de mening van een verre voorganger, de centrumlinkse Fernando Henrique Cardoso. ''Drie ambtstermijnen zijn een monarchie!'' Hij hield het bij twee.

Het veranderen van de democratische spelregels wordt in Latijns-Amerika wel vergeleken met een 'constitutionele coup'. Minder erg dan een militaire staatsgreep, maar ook niet erg fraai. In Argentinië lijken de kiezers gisteren de dromen van het echtpaar-Kirchner voor een ellenlange regeerperiode ruw te hebben verstoord: een Kirchner-dynastie waarbij de echtelieden elkaar om de vier jaar afwisselen in het presidentiële paleis. (RENÉ TER STEEGE)