Portret van 'vechtersbaas' Harry Borghouts

15-06-09 11:52 uur

Harry Borghouts (achter) met afgetreden gedeputeerden Ton Hooijmaijers (links) en Peter Visser maandag tijdens het debat met Provinciale Staten. Foto ANP/Koen van Weel

De provinciale staten van Noord-Holland spreken vandaag over de verloren beleggingsmiljoenen. Voor commissaris van de koningin Harry Borghouts breekt het uur van de waarheid aan.

Zou Harry Borghouts (66) inmiddels spijt hebben van zijn besluit vorig jaar bij te tekenen als commissaris van de koningin? Bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd gaf de bestuurder te kennen graag nog een paar jaar door te willen gaan. Die verlenging van zijn ambtstermijn kwam er, maar luidde prompt ook het moeilijkste jaar van zijn bestuurlijke loopbaan in, met de statenvergadering van vandaag waarschijnlijk als grootste krachtproef.

Want in plaats van thuis op de bank te zitten met mevrouw Borghouts en een doorloper, moet de commissaris van de koningin zich in Haarlem verantwoorden tegenover de provinciale staten voor het verdwijnen van bijna tachtig miljoen euro die bij het uitbreken van de kredietcrisis op de Landsbanki in IJsland bleek te zijn weggezet. Borghouts wordt onder meer verweten als hoogste verantwoordelijke onvoldoende toezicht te hebben geregeld voor een correct beheer van de provinciale kas.

De kale feiten op zich lijken onvoldoende reden voor een voortijdig vertrek, maar Borghouts heeft de pech dat hij na het aftreden van de zeven gedeputeerden vandaag als enige bestuurder met politieke verantwoordelijkheid tegenover de staten komt te staan. Zijn besluit om vorige week niet op te stappen, heeft hem nog eens extra diep in de schurkenrol gedrukt: die van regenteske bestuurder die ongevoelig is voor de behoefte van de buitenwacht aan een zuiverend gebaar.

Het is de tweede keer in korte tijd dat Borghouts in deze positie verkeert. Als voorzitter van de raad van toezicht kwam de GroenLinksbestuurder vorig jaar onder vuur te liggen toen er van alles mis bleek binnen de IJsselmeerziekenhuizen. Borghouts bleef lang volhouden dat hem niets te verwijten viel - een opvatting die maar weinig mensen met hem deelden - en moest uiteindelijk door de top van het ministerie van VWS worden gedwongen tot een vertrek. Een zekere mate van ijzerenheinigheid kenmerkt de man.

Het is verleidelijk om dat te zien als een overblijfsel van Borghouts jaren bij de marine. Vechtlust toonde hij ook tijdens zijn jaren als hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie. Toen minister Winnie Sorgdrager in 1996 in een conflict verzeild raakte met het machtige college van procureurs-generaal onder leiding van Arthur Doctors van Leeuwen, loodste Borghouts haar met veel gevoel voor strategie door het mijnenveld. De affaire eindigde met het vertrek van Doctors van Leeuwen.

Dat imago van rechtlijnige vechtersbaas lijkt zich slecht te verstaan met het lidmaatschap van GroenLinks. Maar er is ook een andere Harry Borghouts. Na zijn vertrek uit de marine was hij enkele jaren vader en huisman, compleet met geitenwollen sokken en een ringbaard. Het gerucht gaat dat hij wandkleden maakte in die tijd. Van 1977 tot 1987 was hij actief in de lokale politiek, uiteindelijk als fractievoorzitter van de politieke combinatie Progressief Heemstede. Het was Ien Dales die hem naar Den Haag haalde, hem in een maatpak hees en een topambtenaar van hem maakte.

In 2002 werd Borghouts benoemd tot commissaris van de koningin in Noord-Holland, een primeur voor zijn partij. In de gesprekken met de sollicitatiecommissie had hij indruk gemaakt door zijn bevlogenheid, meer dan zijn concurrent Tineke Netelenbos.

Bij zijn herbenoeming in 2008 plaatste niemand vraagtekens. Er was ook nog waardering voor zijn volhoudendheid in een conflict met minister Wouter Bos van Financiën over de pogingen van de provincie om zelf de verdwenen miljoenen uit IJsland terug te halen. Bos pakte Borghouts keihard aan, maar de laatste kreeg in april van dit jaar wel gelijk van de Raad van State.

Ingewikkeld werd het tijdens de openbare verhoren van de onderzoekscommissie van provinciale staten. Borghouts liet zijn gedeputeerde Peter Visser keihard vallen door tijdens zijn verhoor de PvdA'er aan te wijzen als verantwoordelijk voor de organisatie van het ambtelijk apparaat. Dat was tegen de afspraken in die binnen het college waren gemaakt.

Ook de onderzoekscommissie kreeg te maken met de harde kant van de commissaris, die geen mogelijkheid onbenut liet om zand in de machine te strooien. De commissie kreeg bar weinig medewerking bij haar pogingen om de onderste steen boven te halen.

Het zal geen verbazing wekken als Borghouts vandaag de rekening gepresenteerd krijgt voor deze opstelling. Maar ook als een meerderheid van de provinciale staten besluit om hem te sparen, blijft de vraag of de commissaris kan blijven functioneren. Want hoe representatief voor de provincie Noord-Holland kan een vechtersbaas met een bloedende lip en een blauw oog zijn, zelfs als hij net het zwaarste gevecht uit zijn carrière in zijn voordeel heeft beslist? (PATRICK MEERSHOEK)