Oorlogswinter ****

Regie: Martin Koolhoven
Met: Martin Lakemeier, Raymond Thiry

Oorlogswinter is Martin Koolhovens achtste en beste film. De verfilming van Jan Terlouws jeugdboek is bijna vlekkeloos. Ook in films is de eerste klap een daalder waard. De openingsscène van Oorlogswinter is er één om in te lijsten.

Het is januari 1945 zegt een tekstje. Het is nacht. Een jongen slaapt. Naast hem ligt een knijpkat. Vanuit de verte horen we aanzwellend gerommel. De jongen staat op, licht zichzelf bij met de knijpkat, krabt ijsbloemen van het slaapkamerraam en ziet in de verte een brandend vliegtuig neerstorten. Een staaltje fraaie symboliek: de jongen wordt uit zijn dommel gewekt en de oorlogswereld in geslingerd. Nooit meer zal zijn leven hetzelfde zijn.

De jongen is veertien jaar, heet Michiel (mooi ingetogen debuut Martijn Lakemeier) en komt bij toeval in contact met de in een hol ondergedoken, gewonde Engelse piloot van het vliegtuig (Jamie Campbell Bower). Eindelijk kan hij zijn heldenmoed bewijzen, denkt hij.

Weg met die slappe vader van hem (precisiespecialist Raymond Thiry, Langer licht), die als dorpsburgemeester tussen de Duitse bezetter en het verzet laveert. Opgerot ook met de die laffe NSB-ers van buren. Maar leve oom Ben (Yorick van Wageningen), die als verzetsstrijder voor principes staat. Langzaam komt Michiel erachter dat de werkelijkheid anders in elkaar steekt. Bij de bevrijding is hij zijn onschuld kwijt en getekend voor het leven.

Oorlogswinter moet het niet hebben van een nieuwe visie op de oorlog, maar is een geweldig coming of age-drama tegen het decor van de oorlog. Dat we consequent vanuit het perspectief van Michiel naar de gebeurtenissen kijken, werkt buitengewoon goed. Het zorgt voor een messcherpe focus, die tot een emotioneel brandpunt komt in een aangrijpende executiescène. Melodrama, maar dan wel superieur melodrama. Ook Koolhovens keuze om de film in de sneeuw te laten spelen, is een goede. Het zorgt voor een letterlijke lichtheid, een fraai contrast met de gebeurtenissen.

Oorlogswinter een jeugdfilm noemen, doet onrecht aan de manier waarop de film met de oorlog omspringt. De scenaristen, naast Koolhoven Mieke de Jong en Paul Jan Nelissen, verkleuteren de oorlog niet en gaan gruwelijkheden niet uit de weg. Humor zorgt voor opluchting, zoals Michiels gestuntel met de Engelse taal. I'm good, zegt hij tegen de Engelse piloot.

Is er dan niets mis aan Oorlogswinter? Jawel, een ongeloofwaardige spectaculaire ontsnappingsscène met paard en wagen herinnert de kijker eraan dat de basis van de film een jeugdboek is. Het is de enige ontsporing. Oorlogswinter is een aangrijpender oorlogsdrama dan het spektakelstuk Zwartboek. (JOS VAN DER BURG)

www.oorlogswinterdefilm.nl