Der Baader Meinhof Komplex ***

Regie: Uli Edel
Met: Martina Gedeck,
Mortiz Bleibtreu, Johanna Wokalek

Ruim dertig jaar geleden zette de terreurbeweging Rote Armee Fraktion (RAF) Duitsland op zijn kop. De historische rollercoaster Der Baader Meinhof Komplex toont in bliksemvaart hun terreurdaden. Aan duiding doet de film niet.

Soms is het makkelijker om Middeleeuwers te begrijpen dan mensen in het recente verleden. Is er iemand die werkelijk begrijpt wat er om ging in de hoofden van de leden van de RAF? Wat lag achter de retoriek? Avonturisme? Blind idealisme? Dat Der Baader Meinhof Komplex er niet uitkomt, valt de film niet aan te rekenen, want misschien is het niet te begrijpen. De film opent ijzersterk. Het is 1967 als de sjah van Perzië Berlijn bezoekt. Een vreedzame linkse demonstratie tegen zijn dictatoriale bewind ontaardt door tegendemonstranten in een bloedige veldslag. De linkse demonstranten worden met honkbalknuppels afgerost en in elkaar gebeukt. Dat de politie eerst toekijkt, en later een linkse demonstrant doodschiet, bewijst volgens linkse radicalen dat Duitsland een politiestaat is geworden. Het is een beslissend moment voor Andreas Baader (Moritz Bleibtreu) en zijn vriendin Gudrun Ensslin (Johanna Wokalek): vreedzaam protest heeft geen zin, voortaan zal het geweld spreken. Aanvankelijk nog klungelig, want als de twee uit protest tegen de Vietnamoorlog brand stichten in een warenhuis, worden ze een paar dagen later al opgepakt. Hun radicalisering raakt in een stroomversnelling als studentenleider Rudi Dutschke door een anticommunistische idioot wordt neergeknald. De kogel kwam van rechts, meent politiek links, want het boulevardblad Bild had opruiende artikelen tegen Dutschke geschreven. ''Deze keer kijken we niet passief toe hoe het fascisme zich verspreidt'', klinkt het dreigend bij Ensslin. Baader, die psychopatische trekjes heeft, kan niet wachten: ''Alleen het pistool lost iets op.'' Als de door Martina Gedeck gespeelde journaliste Ulrike Meinhof (''De mens in uniform is geen mens maar een zwijn'') zich bij hen aansluit, gaat de stadsguerilla pas goed van start. Na een serie bankovervallen en bomaanslagen op politiebureaus en Amerikaanse legerinstellingen worden de drie gearresteerd, waarna het drama zich verplaatst naar de Stammheimgevangenis. Het leidt tot het sterkste deel van de film, omdat de drie in hun eenzame opsluiting eindelijk meer worden dan desperado's. Baader en Ensslin blijven bikkelharde, gestaalde gelovigen, maar de intellectueel Meinhof begint te twijfelen. Voor zwakkeling uitgemaakt door haar medegevangenen pleegt zij zelfmoord. Pogingen van een nieuwe generatie RAF-leden om in 1977 met moordaanslagen en bezettingen Baader en Ensslin vrij te krijgen, lopen uit op bloedige mislukkingen. Als een laatste poging - een vliegtuigkaping door bevriende Palestijnse terroristen mislukt - plegen ook zij zelfmoord.

Der Baader Meinhof Komplex is na Der Untergang de tweede ambitieuze poging van producent Bernd Eichinger, die ook weer meewerkte aan het scenario, om de kijker te katapulteren naar een traumatisch Duits verleden. Zijn doel is niet een afgewogen historische interpretatie, maar een emotionele tijdreis. Bij Der Untergang lukte dat uitstekend, maar bij de Der Baader Meinhof Komplex minder goed. Dat ligt niet aan het geweldige acteren van de hoofdrolspelers, maar aan de hoeveelheid hooi op de vork. Der Untergang beperkte zich tot Hitlers laatste tien dagen, maar Der Baader Meinhof Komplex, waarvoor oudegediende Uli Edel (Christiane F) voor de regie werd ingehuurd, probeert tien jaar links terrorisme in één film te proppen. Het leidt tot een stroom spectaculaire gebeurtenissen, die smeken om duiding. Na afloop toch maar een goed geschiedenisboek lezen. (JOS VAN DER BURG)