Defiance ***

Regie: Edward Zwick
Met: Daniel Craig, Liev Schreiber

Lieten in de oorlog alle Joden zich als schapen naar de slachtbank leiden? De op feiten gebaseerde Hollywoodfilm Defiance nuanceert die opvatting. In een bos ondergedoken broers redden het leven van ruim twaalfhonderd Joden.

Defiance vertelt het ongelofelijke verhaal van de Bielskibroers, die in 1941 na de Duitse inval in Wit-Rusland, dat een lange Poolse geschiedenis heeft, ontsnapten aan de massaslachting onder Joden in hun dorp. Hun ouders werden vermoord, maar zij slaagden erin naar een bos te vluchten. Ze bouwden er hutten en haalden voedsel uit de omliggende dorpen. Als boeren niet goedschiks eten afstonden, pakten ze het met geweld. Ook lokten ze Duitsers in hinderlagen en vermoordden collaborateurs. Het familiegroepje in het bos groeide uit tot een gemeenschap die op het hoogtepunt vijftienhonderd mannen, vrouwen en kinderen telde. Er was een bakkerij, een wasserette en een werkplaats voor de fabricage van wapens. Dankzij de steun van Poolse plattelanders en Russische partizanen bleef de groep uit handen van de Duitsers. Meer dan twaalfhonderd Joden overleefden de oorlog in het bos.

Het door Edward Zwick (Blood diamonds) geregisseerde Defiance is een hommage aan de Bielskibroers en nuanceert de opvatting dat Joden niet in verzet kwamen tegen de Endlösung. De door de oudste Bielskibroers Tuvian en Zus aangevoerde partizanengroep wacht niet af, maar slaat keihard terug. Het levert actiescènes op die laten zien dat het in Litouwen opgenomen Defiance een Hollywoodfilm is.

Interessanter dan de gevechten zijn de conflicten en dilemma's in de film. Tuvia en Zus botsen hard op elkaar over de strategie. De explosieve Zus handelt uit wraakgevoelens en wil zo veel mogelijk Duitsers vermoorden, wat op ethische bezwaren stuit bij Tuvia: ''We worden opgejaagd als dieren, maar zullen geen dieren worden.''

De op de spits gedreven tegenstelling is nogal schematisch, maar het sterke spel van Bondacteur Daniel Craig (Tuvia) en Liev Schreiber (Zus) doet dat vergeten. Zij vormen de spil van de film, die meer interne ellende toont dan ruziënde broers. Zo is er de suggestie dat van vrouwen in ruil voor bescherming seks wordt verlangd. Ook stipt de film de door de oorlog veranderde klassenverhouding aan. De ruige Bielskibroers hebben als meesters in overlevingskunst weinig op met intellectuele Joden, die hen nu om hulp vragen, maar voor de oorlog op hen neerkeken.

Defiance maakt van de Bielski's geen heiligen, maar sommige Polen gaat dat niet ver genoeg. Zij betogen dat de Bielski's geen helden maar bendeleiders waren. Op hun voedseltochten zouden zij boeren hebben vermoord en vrouwen hebben verkracht. De zwaarste beschuldiging is dat zij betrokken waren bij de moord door Russische partizanen in 1943 op 128 inwoners van het dorpje Naliboki. Dat een historische onderzoekscommissie er geen bewijs voor vond, lijkt er niet toe te doen. Polen en Joden: de controverse doet vertrouwd aan. (JOS VAN DER BURG)

www.defiancemovie.com