Funny Games U.S. ****

Regie: Michael Haneke
Met: Naomi Watts, Tim Roth, Devon Gearhart, Michael Pitt, Brady Corbet

Je bent al gauw een zeurpiet of een fatsoensrakker als je er nog een punt van maakt, maar het blijft intrigerend: de vanzelfsprekendheid waarmee geweld als amusement is geaccepteerd. De filmindustrie kan niet zonder. Heel af en toe steekt iemand nog een waarschuwende vinger op of schrijft een bezorgd stuk. Of maakt er een film over. Michael Haneke ('La pianiste', 'Caché') veroorzaakte in 1997 opschudding met 'Funny Games', waarin hij in detail laat zien hoe een vakantievierend gezinnetje door twee jonge psychopaten aan de meest gruwelijke terreur wordt onderworpen.

Hij maakte daarmee de tongen los, maar wat hij het liefst wilde bereiken was hem niet gelukt. Hij had 'Funny Games' graag voor willen schotelen aan de Amerikaanse geweldsconsument, maar dat bleek voor een Duitstalige film toch een brug te ver.

Nu onderneemt hij een nieuwe poging met een speciaal voor dit doel gemaakte Engelstalige herverfilming. Voor de Europese kijkers is het een herhalingsoefening geworden. De acteurs zijn nieuw (en zo mogelijk nog beter dan in het origineel) en de locatie Amerikaans, maar verder is 'Funny Games U.S.' een vrijwel exacte kopie van de voorganger. Ja, ook dat heeft iets uitdagends. Alsof Haneke wil zeggen: De film was al perfect, ik kon er niets meer aan verbeteren.

Hoe gewelddadig moet of mag een kritische film over filmgeweld zelf zijn? Dat is het dilemma waar iedere cineast die zich op dit terrein begeeft op stuit. Haneke heeft er voor gekozen 'Funny Games' in de vorm van een tergende horrorthriller te gieten en breekt vervolgens met een aantal regels van dit genre. Iedere mogelijkheid van redding of andere kans om als kijker opgelucht adem te kunnen halen drukt hij telkens resoluut de kop in. Expliciet geweld blijft daarentegen weer grotendeels buiten beeld zodat we ons daar niet aan kunnen verlustigen. Ook de motieven van de daders ontbreken geheel, want verklaringen werken geruststellend. In een kort dialoogje wordt daar zelfs de spot mee gedreven.

Het belangrijkste is echter dat Haneke ons voortdurend confronteert met de pijn en de vernedering van de slachtoffers. Dat is het echte gezicht van geweld, wil Haneke zeggen. Met name Naomi Watts maakt diepe indruk als de radeloze en tegelijk furieuze vrouw die tot het bittere eind blijft doorvechten. Ook de ontreddering van haar al snel uitgeschakelde echtgenoot (Tim Roth) is moeilijk om aan te zien.

Een andere kunstgreep die Haneke toepast is dat hij de kijker aanspreekt op diens kijkgewoonten. ''Wat denkt u, hebben ze een kans?", vraagt een van de kwelgeesten op zeker moment rechtstreeks aan het publiek. Beroemd is ook de terugspoelscène. Haneke kreeg daarmee het premièrepubliek in Cannes op de kast door het eerst een open doekje voor moord te ontlokken en het daar vervolgens een schuldig gevoel over te geven. Even venijnig is de scène waarin het jongetje een kap over zijn hoofd krijgt opdat temidden van alle gruwelijkheden de goede zeden bewaard blijven. Zijn moeder wordt namelijk gedwongen zich uit te kleden en dat mag een kind natuurlijk niet zien. Een verwijzing naar het feit dat over seks in films veel schichtiger wordt gedaan dan over geweld.

'Funny Games U.S.' is nog steeds een knap gemaakte ondermijning van de geweldsfilm, al zijn niet alle verrassingen even goed bestand tegen het opnieuw bekijken. Ook bekruipt je het gevoel dat in deze tijden van martelporno als 'Saw' misschien wel een krachtiger geluid nodig is dan deze toch wat academische oefening. Vermoedelijk zal de boodschap ook nu weer het beste begrepen worden door degenen die al overtuigd waren.

Of 'Funny Games U.S.' nu wel de geweldsconsument gaat bereiken is - in Nederland in ieder geval - nog maar de vraag. Aan vertoning in commerciële bioscopen wordt nog gewerkt, maar voorlopig valt het overgrote deel van de dertien premièrezalen in de categorie filmtheater of arthouse. Omdat, zo laat de distributeur weten, films van Haneke daar het beste tot hun recht komen. Jammer voor Haneke, maar dat zou best eens een goede inschatting kunnen zijn. (LEO BANKERSEN)

Website
Trailer