Valkyrie ***

Regie: Bryan Singer
Met: Tom Cruise, Bill Nighy, Kenneth Branagh, Tom Wilkinson, Carice van Houten

Vijf jaar nadat de Nederlandse historicus Jan Peter Balkenende een eerbetoon aan Claus Graf von Stauffenberg bracht, reconstrueren filmmaker Bryan Singer en steracteur Tom Cruise in Valkyrie de verzetsdaad van de hooggeplaatste nazi, die in juli 1944 een aanslag op Adolf Hitler pleegde.

Balkenende greep de herdenking van die aanslag aan om een verband te leggen met de Europese eenwording, waarbij hij Von Stauffenberg een pioniersrol toedichtte en de kritiek niet van de lucht was. Singer en Cruise beseffen terdege dat ze zich met een Hollywoodfilm over goede nazi's op glad ijs begeven, en kiezen er voor historische duiding achterwege te laten.

De film opent op het Noord-Afrikaanse slagveld, waar de held vaststelt dat de misdaden van Hitlers SS een schandvlek op het blazoen van het Duitse leger vormen, en dat hij als officier niet langer zijn land kan dienen maar de mensheid moet redden.

Singer gebruikt de motiverende monoloog om de kijker te laten wennen aan het feit dat zijn nazi's Engels zullen spreken: Cruise begint in het Duits en sluit af in gedecideerd Engels. Het is een efficiënte introductie van de held en de voertaal, maar de wisseltruc maakt de woorden ondergeschikt aan de taalkwestie. Het blijkt exemplarisch voor een film die meer op stijl en vorm is gericht, dan op de achtergronden.

Valkyrie is opgebouwd als een rechtlijnige thriller, maar de afloop is bekend: de aanslag mislukte. De beoogde spanning moet dus uit de minder bekende details over de samenzwering voortkomen. Von Stauffenberg en zijn ingewijden pleegden hoogverraad, en de film werkt het best wanneer Cruise in omzichtige gesprekken met hooggeplaatste nazi's samenzweerders moet rekruteren.

Sterk zijn vooral de gespannen confrontaties met de ondoorgrondelijke generaal Friedrich Fromm, die in de vertolking van Tom Wilkinson eigenlijk de enige figuur in de film is die niet eenduidig goed of slecht is.

Dat laatste breekt Valkyrie nogal op: de hele eredivisie van het Britse acteursgilde mag zich als nobele nazi's bij Cruise aansluiten, en dat is eerder potsierlijk dan geloofwaardig. Ook de Zwartboek-sterren Carice van Houten en Halina Reijn delen het doek met de Amerikaan, maar krijgen in hun bijrollen geen gelegenheid te schitteren.

Cruise maakt een vertrouwd daadkrachtige indruk, maar hoe vaak hij zijn glazen oog ook in en uit doet, zijn Stauffenberg verschilt zo weinig van superspion Ethan Hunt, dat Valkyrie evengoed Mission: Impossible 4 had kunnen heten. (BART VAN DER PUT)

valkyrie.unitedartists.com