Recensie
Het ijzige drama volgt in Auschwitz de Hongaarse Jood Saul (Géza Röhrig)
Het ijzige drama volgt in Auschwitz de Hongaarse Jood Saul (Géza Röhrig) © Son of Saul

Son of Saul is een verstikkend drama over de vernietigingshel (*****)

recensieHet Hongaarse Holocaustdrama Son of Saul, in Cannes bekroond met de juryprijs, is een verbijsterend, desoriënterend en verstikkend drama. Nooit krijgen we een helder beeld van wat zich afspeelt. Het resultaat is een volkomen ontregelende, bijna ondragelijke indruk van de meedogenloze vernietigingsmachine.

Son of Saul

Ons oordeel: ★★★★★
Bioscoop: Tuschinski, Cinecenter, Eye, Filmhallen, Kriterion, Rialto
Regie: CLászló Nemes
Met: Géza Röhrig, Levente Molnár

Ruim twintig jaar geleden woedde naar aanleiding van Steven Spielbergs Schindler's list een felle discussie over de vraag of je speelfilms over de Holocaust mag maken. Claude Lanzmann, de maker van de monumentale documentaire Shoah (1985), vond van niet. Speelfilms waren per definitie een ontoelaatbare trivialisering.

Twintig jaar later is Lanzmann 'bekeerd'. Hij heeft niets dan lof voor het verpletterende Hongaarse Holocaustdrama Son of Saul, dat hij een 'anti-Schindler's list-film' noemt. De 89-jarige zal tot zijn laatste snik een polemist blijven, maar hij heeft een punt.

Anders dan Spielbergs Holocaustdrama gaat Son of Saul niet over geredde Joden, maar over de vernietigingsmachine. Niet over de uitzonderingen, maar over de regel. Niet over leven, maar over dood.

Saul
Het ijzige drama volgt in Auschwitz de Hongaarse Jood Saul (emotieloze Géza Röhrig), die als Sonderkommando een radertje in de vernietigingsmachine is. De man moet nieuw gearriveerde Joden de gaskamer binnenloodsen, met het verhaaltje dat ze eerst mogen douchen voor ze naar hun werkplek gaan.

Na hun gruwelijke dood moet hij de lijken wegslepen en in de crematoria verbranden. Als Saul in een vergast kind zijn zoon herkent, of meent te herkennen, doet hij al het (on)mogelijke om te voorkomen dat zijn lichaam wordt verbrand. Wat er ook gebeurt, hij zal de jongen begraven, zodat het Joodse verbod op crematie wordt geëerbiedigd.

Son of Saul, in Cannes bekroond met de juryprijs, is een verbijsterend, desoriënterend en verstikkend drama, dat vanuit het perspectief van Saul naar het werk in de uitroeiingsfabriek kijkt. Saul heeft zich afgesloten voor zijn omgeving, die hij alleen nog vaag en fragmentarisch waarneemt.

Ontregelende indruk
Regisseur László Nemes, van wie een groot deel van zijn familie in de oorlog is vermoord, onthoudt ook de kijker een totaalbeeld van de vernietigingshel. We horen door nazi's geschreeuwde commando's, Sauls dierlijke gejaagde ademhaling en ijselijke, door de muren van de gaskamers klinkende, doodskreten.

Ook zien we vage beelden van lijken en crematoria, maar nooit krijgen we een helder beeld van wat zich afspeelt. Het resultaat is een volkomen ontregelende, bijna ondragelijke indruk van de meedogenloze vernietigingsmachine.

Door een Sonderkommando als hoofdpersoon te nemen mengt Nemes zich automatisch in de discussie over de rol van deze Joden in de vernietigingsmachine. Primo Levi noemde het de 'grootste demonische misdaad' dat de nazi's Joodse gevangenen lieten meewerken aan de uitroeiing.

Met pervers genoegen maakten ze Joden, in ruil voor een paar maanden langer leven, tot radertjes in de helse machine. Waren Sonderkommando's daardoor medeschuldig aan de genocide? Son of Saul geeft een duidelijk antwoord: we zien geen dader, maar een willoos instrument. Een levende dode.