*

Aanmelden
parool.nl
Vrij, Onverveerd

Het succes van '12 Years a Slave' begon in de Amsterdamse Pijp

03-03-14   13:49 uur  - Bron: Het Parool

’Steve is erg dol op Amsterdam’

© Reuters

De kans is groot dat straks de in goud gedompelde Oscar voor '12 Years a Slave' in De Pijp belandt. Want daar is Steve McQueen (44), de Britse beeldend kunstenaar die de Hollywoodfilm regisseerde, thuis.

 
Waarom komen ze naar Steve toe? Omdat hij dat grote talent heeft

Een Amsterdamse journaliste leest een ruim 150 jaar oud, halfvergeten boek. Tijdens het koken, terwijl ze de kinderen naar bed brengt - ze blijft lezen, zo gegrepen is ze door het verhaal. Dit kan niet waar zijn, denkt ze. Dan sprint ze de trap op, naar de werkkamer van haar geliefde, beeldend kunstenaar en filmmaker van naam en faam.

Sarphatipark
Hij worstelt met het scenario voor een film over slavernij. Daarom had ze historisch materiaal gezocht via internet: slave narratives, ter inspiratie. Gewoon even googelen en op Amazon kijken, hoe simpel kan het zijn? Dit móet je lezen, zegt ze, zwaaiend met haar ontdekking; alles, álles wat je nodig hebt, staat hierin! Maar als hij het boek wil pakken, grist zij het terug. Hij mag het hebben, maar pas straks, als zij het uit heeft.

En dan maakt hij er een film van. Een film die hen op rode lopers brengt. Een film die het noodzakelijk maakt om dankwoorden in te studeren, want winnen blijkt best een shock te zijn, zoals in januari bij de Golden Globes. Een film die gisteren de grote winnaar was bij de Oscars, waaronder die voor beste film. Allemaal waar gebeurd. Het succes van '12 Years a slave' begint hier in Amsterdam, vlak bij het Sarphatipark.

Het is het verhaal van Bianca Stigter en de Brit Steve McQueen. 'His long-standing partner' wordt de NRC-journaliste en kunstcritica genoemd in de internationale media. De film, gebaseerd op de memoires die de voormalige slaaf Solomon Northup in 1853 optekende en die door Stigter werden herontdekt, ging in september in première op het filmfestival van Toronto en kreeg daar een staande ovatie.

Olympisch Stadion
McQueen is regisseur van heftige en bejubelde arthouse-films als Hunger (2008) en Shame (2011). Hij is ook de kunstenaar die in 2012 het Vondelpark even in blauw licht zette. Parttime Amsterdammer, vader van twee Amsterdamse kinderen, en dus ook een beetje 'onze' Steve McQueen. Het is, zegt Stigter met gevoel voor understatement, 'een aparte ervaring'. Spannend om mee te maken, zo'n Oscaruitreiking. Zeker voor dochter Alex van vijftien. Voor vierjarige Dexter is zo'n urenlange ceremonie nog wat veel gevraagd. Komt de Oscar straks naast de Golden Globe op de schoorsteenmantel? 'We hebben vast wel ergens een schoorsteenmantel, maar meestal blinken die prijzen niet uit in schoonheid.'

McQueen, in 1969 geboren in Ealing bij Londen, zoon van immigranten uit Trinidad en Grenada, kwam in 1997 voor de liefde naar Amsterdam. Hij en Stigter hadden elkaar een jaar eerder ontmoet tijdens een voetbalwedstrijd van 'Ajax tegen nog iets' in het Olympisch Stadion. Stigter: 'Mijn werk is meer taalgebonden dan het zijne. Londen is nooit een optie geweest. Ik ben hier geboren en getogen en Steve is erg dol op Amsterdam. Het is een heerlijke stad om kinderen in te hebben. Ik zou niet weten waar het fijner is.'

Maar hoe lang McQueen hier ook al woont en werkt, door '12 Years a slave' wordt hij nu pas een Bekende Amsterdammer. 'In de kunstwereld is Steve al heel lang bekend en beroemd, dat is niks nieuws. Maar door die films is zijn publieksbereik nu veel groter,' zegt Dominic van den Boogerd, directeur van kunstinstelling De Ateliers, waaraan McQueen van 2002 tot 2005 was verbonden.

Vondelpark
Op dinsdagen kwam hij op atelierbezoek om jonge kunstenaars te begeleiden. 'Hij is heel bevlogen. Heel aanwezig, met zijn grote lijf en zijn luide stem. En heel provocatief. Wat wil je met je werk, hield hij ze voor, waar sta je in de wereld, wat wil je teweeg brengen? Daar was hij heel gespitst op; met kunst moet je iets willen bereiken, niet in de kunstwereld, maar in de héle wereld. Daarom verbaast het me niets dat hij films is gaan maken waarin hij politieke en maatschappelijke vraagstukken aansnijdt.'

Als hij nú met dat voorstel voor het Vondelpark in blauw was gekomen, zegt conservator Bart Rutten van het Stedelijk Museum, zou dat heel wat minder voeten in aarde hebben gehad. Het Stedelijk was nog dicht voor verbouwing toen in de winter van 2011 de eerste plannen werden gesmeed voor Blues before sunrise. Maar al was McQueen in de internationale kunstwereld een heel grote naam - winnaar van de Turner Prize (1999), vertegenwoordiger van Groot-Brittannië op de Biënnale van Venetië (2009), koninklijk onderscheiden, zijn werk in de collecties van het Tate Modern in Londen, het Centre Pompidou in Parijs en het MoMA in New York - dat betekent niet dat Amsterdam meteen voor je staat te juichen.

Alle 275 straatlantaarns in het Vondelpark zouden blauw kleuren, om de perceptie en beleving van de openbare ruimte te transformeren. 'Het aanlooptraject was heel lang, het voorstel werd steeds afgewezen. Maar toen Steve er bij de finale bespreking bij kwam, vielen alle vergunningsgevers voor hem. Dat is de kracht van zijn persoonlijkheid. Ik ben nog steeds verschrikkelijk trots dat we het voor elkaar hebben gekregen.'

Enorme concentratie
Kijk naar de catalogus, zegt Rutten, die is verschenen naar aanleiding van McQueens grote overzichtstentoonstelling, eerst in het Art Institute in Chicago en vorig jaar in de Schaulager in Basel met al zijn installaties, fotografie- en filmwerk. 'Blues before sunrise is de cover van het boek geworden. Het is heel belangrijk in zijn werk.'

De installatie zou in Amsterdam te zien zijn van 7 tot en met 25 maart 2012, maar werd vroegtijdig om veiligheidsredenen stopgezet. 'Zo onnodig. Er was een aanrijding waarbij iemand lelijk terecht was gekomen, maar uit het profiel van de veroorzaker bleek dat die een forse slok op had. Dus of het ongeluk werkelijk te wijten was aan de verlichting, zullen we nooit weten.'

Het Stedelijk wil in de nabije tijd weer werk van McQueen tonen, maar nooit zomaar even tussendoor omdat er nu een grote film is. Rutten: 'Die langzame lijn past bij hem, die vind ik hand in hand gaan met de enorme concentratie die zijn werk heeft. Hij is heel precies, heel toegewijd en heeft een heel bijzondere blik op de dingen. Juist waar iedereen uiteindelijk zijn blik afwendt, is Steve iemand die door blijft kijken. Dat zie je ook terug in zijn films. Zelfs nu het gaat om een Hollywoodproductie, is '12 Years a slave' nog heel erg Steve McQueen.

'McQueen is volgens Rutten niet meer weg te denken uit Amsterdam, centraal gelegen, maar met een luwte die je niet vindt in Londen of Los Angeles. 'Zijn werk is zo eigenzinnig en zo wars van hypes en hijgerigheid, dat ik het extra mooi vind dat dat hier ontspruit. Amsterdammers zijn er in alle vormen en maten.'

Thank you darling
Er was nota bene een Brit voor nodig, zei Brad Pitt in de publiciteitsmolen voor de film, om het Amerikaanse slavernijverleden op de kaart te zetten. Pitt, mede-eigenaar van Plan B. Entertainment, was zo onder de indruk van Hunger dat hij McQueen had benaderd: waar zou je bij ons een film over willen maken? Bianca Stigter: 'De naam van Pitt helpt wel enorm, die opent deuren.'

En dus gebeurt er nu iets waarvan ze soms denkt: waar ben ik in terechtgekomen? Hij had, zo bulderde McQueen in de microfoon nadat hij uit handen van Johnny Depp een Golden Globe had ontvangen, de film niet zonder Pitt kunnen maken. En niet zonder zijn vrouw die het boek had gevonden: 'Thank you darling.' Alle camera's op Stigter.

McQueen en zij, ze zijn al zo lang samen, natuurlijk praten ze over hun werk. Maar nooit eerder had ze zo concreet iets aangedragen.' Northups verhaal is zo'n waanzinnige negatieve Odyssee en met zo'n vaart geschreven, ik zag de camera's al meedraaien. Maar een sprookje, nee, zo zie ik dit niet. Het komt door Steve. Waarom komen ze naar Steve toe? Omdat hij dat grote talent heeft.'

Dit artikel verscheen eerder in Het Parool van 14 februari 2014.

(Door: Marjolein de Cocq)


gerelateerde artikelen

Alles over

GESPONSORDE LINKS


PAROOL NIEUWSBRIEF

Elke middag gratis de hoogtepunten uit het nieuws in uw mailbox?

U kunt zich voor deze service van Het Parool opgeven via parool.nl/lunchnieuws.
De Persgroep Digital
© 2014 - Alle rechten voorbehouden