Grondlegger van Kriterion overleden

Ten slotte: Piet Meerburg 1919-2010
Als student redde hij vele Joodse kinderen; na de oorlog - de studie was nog niet afgerond - had hij geen zin meer om bij zijn familie aan te kloppen voor een studietoelage en daarom richtte hij de bio?scoop Kriterion op. Hij stond aan de wieg van het Filmmuseum. Hij werd een grote figuur in de theaterwereld. Gisteren is hij overleden: Piet Meerburg, 90 jaar oud.

Meerburg werd geboren in De Bilt, in een gezin van hugenoten. Ze waren lid van de Waalse kerk. Vader was chemicus en scheikunde moest ook Piet staan studeren. Hij vond het vreselijk. Het werd rechten, in Amsterdam. En daar werd hij een gedreven bioscoop en theaterbezoeker.

Na zijn kandidaats onderbrak hij zijn studie. Hij was inmiddels betrokken geraakt bij het studentenverzet. Met anderen, veelal studentes, bezorgde hij Joodse kinderen een onderduikadres. Vaak haalden ze die weg bij ouders die naar Westerbork gingen - de dood tegemoet. Een keer hadden die ouders spijt en vroegen ze Meerburg het kind bij Westerbork af te leveren. Dat weigerden de verzetslieden. Niet alleen was dat te gevaarlijk voor de begeleider, ze vonden ook dat zij nu verantwoordelijk waren.

Wat hem was opgevallen, zei hij in De Groene: ''Hoe armer en eenvoudiger de mensen waren, hoe groter hun bereidheid te helpen.''

Conflict
Na de oorlog werkte hij drie maanden bij de Rijkscommissie Oorlogspleegkinderen. Deze commissie moest beslissen of Joodse wezen bij hun veelal christelijk onderduikouders konden blijven of onder verantwoordelijkheid van de Joodse gemeenschap moesten vallen. Directrice Gesina van der Molen koos als regel voor de eerste oplossing, Meerburg vond dat je zoiets per geval moest bekijken. Het leidde tot een conflict.

Hij nam het initiatief voor Kriterion, een bioscoop waar hij en andere studenten in die studiebeursloze tijd geld konden verdienen. ''Onze eerste dag was 4 november 1945 en de Bioscoopbond zag er niets in. Maar het was meteen een succes, met aan het slot van ons eerste jaar de hit Brief encounter. Die ontdekten we eerder dan de programmeurs van Tuschinski.''

Met Kriterionvennoot Paul Kijzer begon hij in 1946 het Nederlands Historisch Filmarchief. Dat groeide uit tot het Filmmuseum.

Het duo Meerburg-Kijzer was nog lang niet klaar met ondernemen. In 1952 namen ze, samen met Wim Sonneveld, het De La Martheater over. Hij bracht er de hoogst succesvolle musical My fair lady en ook Het Dagboek van Anne Frank. De première daarvan was zijn belangrijkste theaterervaring.

''Enkele mensen die in het stuk voorkwamen, ik herinner me vader Frank, zaten in de zaal. De koningin was er ook. Na afloop was iedereen doodstil. Er werd niet geklapt, iedereen was gewoon kapot. In de twee maanden dat het stuk speelde, werd er nooit geapplaudisseerd,'' zei hij tegen het Algemeen Dagblad.

In 1987 verliet hij, gesierd met de eremedaille van de stad Amsterdam, het Nieuwe de la Mar. En twee jaar geleden was hij erbij toen de eerste paal werd geslagen voor de nieuwbouw daar. Joop van den Ende en Job Cohen duwden gezamenlijk zijn rolstoel.

Naast het Nieuwe de la Mar had hij meer activiteiten: in de jaren zeventig programmeerde hij voor zestig bioscopen of leidde die. En hij heeft tot op buitenissig hoge leeftijd doorgewerkt. ''Uitgaan,'' zei hij vijf jaar geleden, ''betekent voor mij: werken. Nog altijd. Ons bedrijf Cinegrafie, nu gerund door mijn zoon Krijn, is eigenaar van De Uitkijk en we programmeren Kriterion en The Movies. Ik zie dus nog altijd veel films en dan geef ik mijn mening aan Krijn.'' (PAUL ARNOLDUSSEN )