Lourdes ****

Regie: Jessica Hausner
Met: Sylvie Testud, Bruno Todeschini

Het lijkt een sadistische grap: de minst gelovige rolstoeler in een gezelschap zieken kan in Lourdes na een wonderbaarlijke genezing weer lopen. De fanatiekste gelovigen hebben het nakijken in Jessica Hausners speelfilm Lourdes.

Waarom gaan zieken naar Lourdes? De kans op een wonderbaarlijke genezing is ongeveer nul, maar hoop doet nu eenmaal leven. Lourdes, na Lovely Rita en Hotel de derde speelfilm van de Oostenrijkse Jessica Hausner, verkent het gebied van stille wanhoop en hoop.

De film portretteert een groep zieken, die in Lourdes een laatste strohalm zien. Als enige geldt dat niet voor Christine (sterke rol Sylvie Testud), een aan multiple sclerose lijdende dertiger, die is meegegaan omdat ze zin had in een reisje.

Bijna documentair toont de film in strakke kaders het verblijf van de groep in Lourdes, waarbij weer eens duidelijk wordt hoe gruwelijk totale afhankelijkheid is. De verlamde Christine is voor alles aangewezen op hulpverleners, die in Lourdes uniformen dragen, wat de omgang een formeel karakter geeft. Dat wordt nog eens benadrukt door het strakke verloop van rituelen, zoals het bezoek aan de Mariagrot en de wassing in heilig water. Voor spontaniteit is in Lourdes geen plaats.

De sfeer in de groep verandert als Christine plotseling weer kan lopen. Waarom juist zij? ''Zo gelovig lijkt dat genezen meisje me niet,'' merkt een vrouw op. Aan priesters de hopeloze taak om een antwoord te formuleren. Ze komen niet veel verder dan dat iemand die kan lopen niet per se gelukkiger is dan iemand die niet kan lopen. Een hele steun, zo'n antwoord.

De god in Lourdes is de wrede god van de predestinatieleer: je kunt nog zo fanatiek bidden, maar het heeft geen invloed op de vraag of je wordt uitverkoren. God zal niet blij zijn met de film, want er schuilt een aanklacht in tegen zijn willekeur. Dat maakt Lourdes nog niet bijzonder, want die klacht is zo oud als het atheïsme.

Wat de film wél bijzonder maakt, is Hausners blik op de gelovigen. Zij vermijdt de ironische blik van de ongelovige buitenstaander op Lourdes en neemt de wanhoop van de zieken serieus. Dat levert ontroerende beelden op van mensen die diep vanbinnen beter weten, maar voor wie het geloof in een wonder nog de enige bestaansreden is. Lourdes maakt die verschrikking en brandende wanhoop voelbaar. (JOS VAN DER BURG)