Compilatiefilm over Amsterdam in de jaren vijftig

Amsterdam, ergens diep in de jaren vijftig: een zaal vol wervelende petticoats en glimmende kuiven, alles in schitterend zwart-wit. Een nasale commentaarstem: ''Ook in ons land is een deel van de jeugd aangestoken door de rage van de rock-'n-roll. In Amsterdam heeft men getracht deze danswoede in geordende banen te leiden door het organiseren van een wedstrijd die bovendien moest bewijzen dat rock-'n-roll niet hoeft samen te gaan met relletjes en baldadigheid.''

Het journaalfragment, dat is opgenomen in de compilatiefilm Amsterdam in de jaren vijftig - vanaf dinsdag in het Stadsarchief Amsterdam - past bij het beeld dat we van de jaren vijftig hebben. De nieuwe generatie klopte op de poort, de oude generatie zette wantrouwend ('danswoede', 'baldadigheid') de hakken in het zand en zou uiteindelijk in het decennium erna het onderspit delven.

Het was de Amerikaanse journalist David Halberstam die in zijn prachtige boek The fifties al kanttekeningen bij dit overheersende beeld van de jaren vijftig plaatste en een beeld van een echt revolutionair tijdperk schetste. En hoewel de VS voorop liep, liggen de Amsterdamse jaren vijftig dichter bij onze tijd dan dan je zou denken.

Misschien zijn we er te veel aan gewend om recente historische tijdperken door de archaïsche bril van de nieuwslezers van die tijd te zien. In een verslag van een van de eerste Boekenballen maakt de nieuwslezer zich druk over de 'zotternijen', we zien Lucebert in de weer met enkele decorstukken, maar dat maakte de ­poëzie van de Vijftigers er natuurlijk niet minder dringend om.

Amsterdam in de jaren vijftig, samengesteld door Gerard Nijssen en Erik Willems met materiaal uit het Stadsarchief aangevuld met beelden uit andere archieven, bevat veel prachtig materiaal dat commentaar op onze tijd lijkt te geven.

De oorlog was nog heel dichtbij en op het Museumplein lagen nog bunkers die werden opgeblazen. Om omstanders te beschermen werden de betonnen kolossen ingepakt in hooibalen, voordat ze de lucht ingingen. Zo werd het oude tijdperk rigoureus opgeruimd en de nieuwe tijd kondigde zich aan. We zien fragmenten uit een reportage over het groeiende parkeerprobleem in de binnenstad. Dit was de tijd dat op de Nieuwezijds Voorburgwal nog veertig transportbedrijven waren gevestigd. In de hele binnenstad stonden de auto's dubbelgeparkeerd en de nieuwslezer maakt melding van 'radicale' oplossingen: mensen die hun auto bij een tramhalte neerzetten en vervolgens de tram naar het centrum nemen. En het is duidelijk: zover moeten we het nooit laten komen.

Het was de tijd van massale emigratie, van de eerste huishoudbeurzen, waar de 'naar de nieuwste snufjes hongerende huisvrouwen' in hordes op af kwamen. 'Vliegen is goedkoper dan u denkt,' meldde de KLM.

De jaren vijftig was een decennium dat de krant heerste op het gebied van de nieuwsvoorziening: in fraaie beelden zien we hoe op verkiezingsdagen elke krant rond de Nieuwezijds een eigen verkiezingsbord had opgesteld waarop de laatste uitslagen binnen kwamen. Nijssen en Willems hebben fraaie beelden gevonden van stakingen in de jaren vijftig, gefilmd vanuit het perspectief van de communisten.

Hoogtepunt is Tweemaal Amsterdam, een korte kleurenfilm van de Dienst Publieke Werken, over de bouw van de Westelijke Tuinsteden van regisseur Paul de Vries en de mellow klanken van Trio Pim Jacobs. De film, met Engelstalig commentaar, was kennelijk bedoeld om buitenlanders te laten zien dat Amsterdam meer was dan bruggetjes en geveltjes. In West wordt 'een stad van de wereld van morgen' gebouwd, 'nieuw in alle opzichten, een stad met ruimte'. De toekomst begon in de jaren vijftig. (MARK MOORMAN)

_{Het Stadsarchief Amsterdam vertoont vanaf vandaag in de filmzaal een (gratis) doorlopend filmprogramma over de stad in de jaren vijftig.}