Double take ***

Regie: Johan Grimonprez

De Belgische kunstenaar, docent en filmmaker Johan Grimonprez analyseert in zijn speelse filmessay Double take de invloed van film- en televisie op de angstcultuur vanaf de Koude Oorlog tot 9/11. Hitchcock staat centraal in de film.

''Televisie bracht moord terug in de huiskamer, waar het altijd al thuishoorde.'' Aldus Alfred Hitchcock in 1966. Double take laat zien dat televisie niet alleen moord, maar ook angst in de huiskamers heeft gebracht. Grimonprez illustreert het met filmfragmenten, journaals en reclamebeelden uit de periode dat de Koude Oorlog een climax bereikte.

Zijn essay begint met de legendarische ontmoeting tussen Nixon en Chroesjtsjov in 1959 op een beurs in Moskou, waar de politieke leiders bekvechten over welk land het modernst is. Na dit staaltje amateurtoneel is het drie jaar later bittere ernst met de Cubacrisis. Voor het eerst in de geschiedenis speelt de televisie een rol bij politieke spanningen. In huiskamers zitten kijkers nagelbijtend aan het beeld gekluisterd.

Politici spelen in op de angst, maar ook reclamemakers. In Double take zit een hilarische koffiereclame, waarin een huisvrouw snel overstapt naar een ander koffiemerk als haar man klaagt dat 'het meisje op kantoor' betere koffie maakt. Dat televisie en angst een succesduo zijn is geen nieuw gezichtspunt, maar Grimonprez illustreert het met fraai archiefmateriaal.

De maker bewees zijn fascinatie voor de angstcultuur eerder met Dial h-i-s-t-o-r-y, dat de destructieve rol van de media bij vliegtuigkapingen onderzocht. Double take is minder helder dan die film uit 1998 omdat Grimonprez meer wilde dan een historisch exposé over angst en media.

Geïnspireerd door een kort verhaal van Jorge Luis Borges bedacht hij ook een flauw lijntje over dubbelgangers. Zo is er een dubbelganger van Hitchcock, die de meester van de angstcinema wil vermoorden. De geforceerde gedachte erachter is dat alles in het leven een dubbelganger heeft: was de Sovjet-Unie in het machtspolitieke spel eigenlijk niet de dubbelganger van de Verenigde Staten en vice versa?

De slimste woorden komen van Ronald Reagan, die opmerkt dat de mensen pas ophouden elkaar te bedreigen op het moment dat er een buitenaardse dreiging is. Het wachten is op de aliens. (JOS VAN DER BURG)