Disgrace ****

Regie: Steve Jacobs
Met: John Malkovich, Jessica Haines, Eriq Ebouaney

Het Zuid-Afrikaanse drama Disgrace gaat onder meer over een blanke vrouw die verwarde gevoelens overhoudt aan haar verkrachting door zwarte mannen. Waarvan ze uiteindelijk geen aangifte doet. Niets is simpel in deze moreel dubbelzinnige parabel over het Zuid-Afrika van na de Apartheid.

De verfilming van de gelijknamige roman van Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee begint als een karakterstudie van een nare cynische man. John Malkovich durft het aan de kijker compleet tegen de haren in te strijken als de ijdele poëzieprofessor David Lurie, die misbruik maakt van zijn positie om een seksuele affaire te beginnen met een gekleurde studente. Als het uit de hand loopt, accepteert hij met (l)ijzige arrogantie zijn straf.

Net als je begint te vrezen dat Disgrace zich zal ontpoppen als een zelfingenomen babyboomersportret (zoals de Philip Rothverfilming Elegy) neemt het verhaal een verrassende wending. Lurie reist na zijn gedwongen vertrek van de universiteit van Kaapstad naar zijn dochter Lucy (Jessica Haines), die op het Zuid-Afrikaanse platteland het land bewerkt en haar producten verkoopt op de lokale markt.

Na een brute overval komt het leven van vader en dochter compleet op de kop te staan en kijk je als toeschouwer ineens heel anders tegen deze twee mensen aan. Een drama over een verwende kamergeleerde verandert plotsklaps in een soort western, waarin het alleen nog maar gaat om overleven.

Met krachtige natuuropnamen zet regisseur Steve Jacobs het hedendaagse Zuid-Afrika neer als een wildernis. Alle verhoudingen - tussen mannen en vrouwen, blank en zwart, mensen en dieren - staan in deze wildernis ter discussie. In de loop van het verhaal moet Lucy accepteren dat haar land steeds verder wordt ingekapseld door een zwarte buurman, die vroeger voor haar werkte als klusjesman.

De jonge vrouw lijkt in haar eentje de schuld op zich te nemen voor wat de blanken hun gekleurde medemens hebben aangedaan tijdens de Apartheid. Haar vader wil dat ze zich verzet, maar zij wil daar niks van weten. Ze kiest bewust voor de vernedering, want misschien, zegt zij, is het beter van de grond af te beginnen: ''Met niets, zonder troeven, zonder wapens, zonder eigendom, zonder rechten, zonder waardigheid. Als een hond.''

Coetzees boek werd in Zuid-Afrika hevig bekritiseerd: zijn schildering van zwarte Afrikanen zou karikaturaal en racistisch zijn. Die kritiek zal ongetwijfeld opnieuw klinken naar aanleiding van deze krachtige verfilming. Wie beter kijkt ziet geen racisme, maar een rauwe en pijnlijk eerlijke verkenning van de angsten van mensen die zich vertwijfeld afvragen hoe het nu verder moet met hun land en met hun leven. (FRITZ DE JONG)