The reader ***

Regie: Stephen Daldry
Met: Kate Winslet, Ralph
Fiennes, David Kross, Lena Olin, Bruno Ganz

Er zijn van die acteurs die ons kunnen meeslepen naar de duisterste uithoeken van de menselijke ervaring en toch, tegelijkertijd, een aanstekelijk spelplezier uitstralen. Sean Penn is zo'n acteur; Kate Winslet is een andere.

In The reader, de verfilming van de roman Der Vorleser van de Duitse auteur Bernhard Schlink, speelt Winslet Hanna Schmitz, een vrouw die we leren kennen door de ogen van haar jonge geliefde Michael (de uitstekende David Kross). De volwassen Michael (Ralph Fiennes) blikt terug op de rol die Hanna in zijn leven heeft gehad.

Regisseur Stephen Daldry (The hours) en scenarist David Hare hebben een voorbeeldige bewerking van het boek gemaakt, waarbij de verschillende tijdlagen geraffineerd over elkaar schuiven.

The reader beschrijft in verschillende tijdvakken de verhouding van Michael en Hanna, die elkaar voor het eerst vlak na de oorlog tegenkomen, als Michael, een onervaren 15-jarige jongen, valt voor een stugge oudere vrouw. Zij leidt hem de wereld van de seksualiteit binnen en hij leidt haar de wereld van de literatuur binnen: het voorspel bestaat uit voorlezen. Op een dag verdwijnt ze plotseling uit zijn leven, Michael aangeslagen achterlatend.

Acht jaar later zal hij haar pas terugzien, als hij als rechtenstudent een proces tegen een stel kampbewakers bijwoont. Tot zijn verbijstering ziet hij zijn verdwenen geliefde in de beklaagdenbank. Het is een indrukwekkende krachttoer van Winslet, een worsteling met schuld en schaamte, over haar oorlogsverleden, maar misschien meer nog over dat andere geheim, dat de geliefden bindt en dat het hart van de roman en de film vormt: het feit dat Hanna niet kan lezen.

Winslet is volstrekt overtuigend in dit middenluik; het kan zijn dat ze haar Oscar binnenhaalde door de scènes waarin ze zwaar onder de make-up en de protheses de oudere Hanna speelde - de Academy is gek om metamorfoses - maar het wonder van haar acteren zit in de scènes waarin ze aangeslagen in de beklaagdenbank zit, als de verschrikkelijke beschuldigingen op haar neer hagelen.

De scènes in de rechtbank introduceren een nieuwe tijdlaag, die we alleen via getuigenverklaringen te horen krijgen: de geschiedenis van een concentratiekamp, waar Hanna als bewaker werkte.

Controverse genoeg over dit thema: de dader als mens, als geliefde zelfs. Het is deze worsteling die de oudere Michael (een mooie, ingetogen rol van Fiennes) ondergaat. Tegelijk, maakt The reader soms al te analytisch duidelijk, is het ook de worsteling van het naoorlogse Duitsland met het schuldige geweten.

De misdaden waren onmenselijk, zeker, maar werden gepleegd door mensen, door ouders, door geliefden. Hoe moet je verder met deze gedachte? En valt er ergens hoop uit te putten?
Uit de literatuur, was het antwoord van Schlink. Zijn populaire roman was in ieder geval een bewijs dat de literatuur thema's kan aansnijden die de tere snaar van een samenleving raken.

The reader is bij vlagen meeslepend, hoewel de scènes met de oudere Hanna in de gevangenis minder overtuigend overkomen - de recensent heeft altijd een probleem met jonge acteurs die met behulp van de wonderdoeners op de set bejaard gaan spelen. Het is in ieder geval een film die je nog lang na afloop bezighoudt.

En dan nog dit: gezien de complexe thema's die The reader ons aanreikt is het ronduit potsierlijk dat de stichting Lezen & Schrijven (de leesbevorderingsclub van prinses Laurentien) de première van de film heeft geannexeerd en er een campagne tegen analfabetisme aan heeft gehangen. Hebben ze dat boek eigenlijk wel gelezen bij die club? (MARK MOORMAN)

www.thereader-movie.com