Four lions ****

Regie: Chris Morris
Met: Riz Ahmed, Kayvan Novak, Nigel Lindsay, Adeel Akhtar

Er zijn maatschappelijke onderwerpen die zich verre van de lach houden. Omdat we het ongepast vinden erover te lachen of, gecompliceerder nog, we bang zijn erom te lachen.

De Britse satiricus Chris Morris debuteert als speelfilmmaker met de komedie Four lions, over een paar jonge mannen die vanuit het noorden van Engeland de jihad willen beginnen en met een spectaculaire zelfmoordactie het martelaardom willen omhelzen.

Een komedie inderdaad, en één van de geestigste van het jaar, over een groep verwarde jongeren die ideologische verdwazing combineren met al het praktische inzicht van Buurman & Buurman. Morris maakte eerder een prijswinnende tv-satire over hysterie rond pedofilie. Waar anderen duiken, ziet Morris juist de mogelijkheden liggen.

Hij kwam op het idee door het verhaal over een stel terroristen die een bootje vol explosieven hadden geladen, er zelf bij stapten... en zonken. De lach die kwam bij het horen van dit voorval met zijn grimmige achtergrond, zette Morris op het spoor dat naar Four Lions zou leiden.

In de film volgen we, in een gepaste reality tv-vorm, de voorbereidingen en de uitvoering van een aanslag in Londen door jihadisten. De ideolgische kern van de terroristencel wordt gevormd door Omar, die voornamelijk bezig is om zijn broer Waj, die ze niet helemaal op een rijtje heeft, uit de problemen te houden. Er is Fessal, een veel te nerveuze bommenmaker, Ali, een aanstormende rapper, en de bekeerde Nigel, de grootste ideologische scherpslijper van allemaal, de vleesgeworden woede, die als zijn auto het begeeft de schuld geeft aan de 'joodse onderdelen'.

Morris geeft de toeschouwer nauwelijks de kans om zich ongemakkelijk te voelen. We zien wel dat er parallellen worden getrokken met 7/7, de zwarte dag in Londen, maar probeer maar eens niet te lachen om de idiote lotgevallen van de broers in een Afghaans trainingskamp, waar ze enorme schade aanrichten voordat ze wegens incompetentie naar huis worden gestuurd.

Morris heeft jaren studie gemaakt van videobrieven van jihadisten en verhalen gelezen over mislukte aanslagen. Wie herinnert zich nog de man die met zijn auto tegen een terminal van het vliegveld van Glasgow aanreed en vervolgens door een Schotse voorbijganger in elkaar werd geslagen?

Morris, die ook het scenario schreef, richt zijn pijlen niet alleen op de jihadisten. Eén van de geestigste scènes is het gesprek tussen twee scherpschutters van de Britse politie over hun potentiële doelwit.

Het knappe van Four lions, wat toch een slappekoord-act in de nok van het circus is, is dat Morris geen moment de grimmige realiteit uit het oog verliest. In die zin is het niet eens zo vreemd om het Koude Oorlog-meesterwerk Dr. Strangelove te noemen - hoewel Morris een satiricus is en Kubrick een geniale filmmaker.

Waar de angst heerst, ontdekten Kubrick en Morris de lach op de rand van de afgrond. (MARK MOORMAN)