Stadsgezichten: De Appel arts centre

24-05-12 16:59 uur

Prinses Maxima en Ann Demeester (R), directeur van Appel arts centre openden 23 mei de nieuwe locatie aan de Prins Hendrikkade van het internationaal georienteerd kunstencentrum. © ANP

Object: De Appel arts centre

Adres: Prins Hendrikkade 142

Jaar van oplevering: Ca. 1728 (oorspronkelijk woonhuis) 2012 (verbouwing tot kunstencentrum)

Architect oorspronkelijk woonhuis: Onbekend

Architecten verbouwing 2012: denieuwegeneratie ism. ADP Architecten

Altijd leuk zo'n preview. Zeker bij een nieuwe buur. Daags voordat Prinses Maxima de officiële opening verrichtte, mocht ARCAM met een klein gezelschap door het nieuwe onderkomen van De Appel dwalen. De kunstinstelling was de laatste jaren zichtbaar op meerdere plekken in de stad, en heeft zich nu definitief gevestigd aan de Prins Hendrikkade 142 - luttele minuten lopen van ARCAM, dat is gevestigd op nummer 600. Op het nieuwe adres is De Appel vanaf donderdagavond 24 mei voor het publiek geopend.

Het pand op nummer 142 heeft een fascinerende geschiedenis. Kort na 1728 werd het gebouwd als een woonhuis voor een vermogende Amsterdamse tabakshandelaar. Een volgende gebruiker was het College Zeemanshoop, een onderlinge verzekeringsmaatschappij voor zeevarenden die er in 1828 een sociëteit voor zijn leden vestigde. Na verhuizing van Zeemanshoop in 1864 diende het gebouw een tijdlang als onderkomen voor een school. In 1931 nam de Amsterdamse afdeling van de AJC, de Arbeiders Jeugd Centrale, zijn intrek in het gebouw en in 1968 werd het onder de naam Fantasio een brandpunt van underground- en jongerencultuur. Het jaar daarop ging het pand een volgend leven tegemoet als Meditatiecentrum Kosmos, dat in het gebouw een sauna onderbracht. In de jaren negentig van de vorige eeuw trok het Nationaal Pop Instituut in het pand. Dat was de laatste bewoner op dit adres voordat De Appel er zijn intrek nam.

Als gevolg van deze kleurrijke levensloop was het interieur van het gebouw in zekere zin gaan lijken op een toverbal: iedere volgende bewoner had een nieuwe laag van sporen achtergelaten. De architecten die het gebouw geschikt maakten voor De Appel - denieuwegeneratie in samenwerking met ADP - pelden de oude lagen niet af maar voegden een nieuwe toe. Tijdens de preview toont architect Thomas Dieben van denieuwegeneratie hoe met voorzetwanden op een simpele manier overal in het gebouw strakke, witte presentatieruimten - zogenaamde white cubes - zijn gemaakt. De constructie lijkt op die van de geluiddichte wanden uit de Fantasio-tijd, toen er in het gebouw woeste rockconcerten werden gegeven. En het is in dit verband aardig om te beseffen dat de grafitty uit die periode, en ook de resten van de sauna en de theetuin uit het Kosmos-tijdperk, zich nog altijd in het pand bevinden. Om nog maar te zwijgen over het grote hijsrad op de zolderverdieping, dat nog uit de vroege achttiende eeuw dateert. Of het balkon aan de voorgevel, een aanbouw uit de tijd van Zeemanshoop, bedoeld om de zeelieden zicht over het IJ te bieden.

De meest complexe ingreep van de architecten was het plaatsen van een trap in het hart van het gebouw. Door de ongelijke verdiepingshoogtes aan weerszijden van de trap was dit een lastige opgave, die efficiënt en met oog voor detail is opgelost, maar zonder veel poeha. Ter plaatse van de foyer buikt de trap uit tot een spreekstoel en een leestafel annex barmeubel. Smalle uitsparingen tussen de traptreden en de voorzetwanden waarin ze bevestigd zijn, maken de trap extra spannend. Door de constructie van deze ingenieuze nieuwe ruggengraat, die nodig was om het gebouw beter toegankelijk te maken, kwam een oudere trap te vervallen. De ruimte die hierdoor ontstond doet nu dienst als een centrale dubbelhoge foyer.

De interieurs van receptie, bibliotheek en kantoren kregen extra aandacht. De receptiebalie werd gemaakt van 196 computergestuurd gefreesde houten delen. Op zolder hebben de kantoren hun plek gekregen, met als slimmigheid een tafelblad dat is ingeklemd tussen de oude dakbalken.

Prins Hendrikkade 142 gaat in deze vernieuwde gedaante een volgend leven tegemoet als centrum voor hedendaagse kunst. De komende week wordt een speciaal openingsprogramma aangeboden. Wie eropaf gaat voor de kunst: vergeet ook het gebouw niet! (ARCAM)