*

Aanmelden
parool.nl
Vrij, Onverveerd

'Waar komt de geuzennaam 'Joden' toch vandaan?'

02-01-14   09:50 uur  - Bron: Het Parool
Superjews © IDFA

Over de vermeende Joodse identiteit van Ajax is de afgelopen jaren veel gezegd en geschreven. Toch maakte de Israëlische Nirit Peled met 'Superjews' een verrassende documentaire over de relatie tussen Ajax en het Jodendom. Vanavond is deze om 21.00 uur te zien op Nederland 3. 

 
Toen ik wegging uit Israël, voelde ik mij geen superjood

Filmmaker Nirit Peled verhuist in 1994 van Tel Aviv naar Amsterdam. Ze heeft genoeg van de benauwende Israëlische maatschappij, die door vlagvertoon en opgedrongen nationalisme een beklemmende uitwerking op haar heeft.

Tijdens een tramritje in Amsterdam komt ze toch weer ongewenst in aanraking met de Israëlische blauw-witte vlag met davidsster. Ze belandt toevallig tussen tientallen 'Jó-den' brullende, met Israëlische vlaggen zwaaiende Ajaxsupporters. Geschrokken en verward verlaat Peled de tram.

Van de schrik bekomen besluit Peled uit te zoeken hoe het nu precies zit met Ajax en de Joden. Waarom hebben sommige Ajaxsupporters zich de geuzennaam 'superjood' toegeëigend? Waarom zwaaien die supporters met Israëlische vlaggen, dragen ze petjes met davidsterren en zingen ze liederen als Hava Nagila?

Op zoek naar antwoorden op deze vragen komen mensen uit totaal verschillende maatschappelijke lagen aan het woord. Zo passeren enkele F-siders (onder wie oudgediende Ronald Pieloor), de inmiddels overleden Ajaxarchivist Wim Schoevaart, oud-voorzitter Uri Coronel, fysiotherapeut Salo Muller en een holocaust-overlevende de revue. Sommige van hen vinden het fijn dat Ajacieden zich luidkeels als Joden afficheren, anderen vinden het juist verschrikkelijk.

Geuzennaam
Pieloor was er bij toen Ajaxsupporters zich in de loop van de jaren steeds meer begonnen te identificeren met Joden en Israël. 'De verschillende supportersgroepen werden tijdens voetbalwedstrijden door de politie steeds beter van elkaar gescheiden. Er was weinig ruimte voor fysieke confrontatie, dus kwam daar steeds meer verbaal geweld voor in de plaats. Zo begonnen tegenstanders ons Joden te noemen. Dat werd voor ons al snel een geuzennaam.'

Peled treedt in de documentaire op als alwetende verteller en gids. Dat doet ze tegen de achtergrond van haar huidige bestaan in Amsterdam en haar verleden in Israël. Peled: 'Toen ik wegging uit Israël, voelde ik mij geen superjood. Ik had meer het gevoel dat ik uit een oorlogsgebied wegging. Na in talloze vredesdemonstraties te hebben meegelopen en vlaggen te hebben verbrand, vertrok ik naar Amsterdam. Ik was op zoek naar rust en wilde zo ver mogelijk weg zijn van Joden en hun vlaggen.'

Vanuit haar aanvankelijke afkeer van het fenomeen 'superjood' ontstaat een genuanceerder beeld, naarmate ze er meer over te weten komt. De film is opgebouwd uit intieme interviews, waarbij Peled af en toe ook zelf voor de camera verschijnt. Er zijn opnames in en om de Amsterdam Arena, archiefbeelden, privéopnames van een bezoek van Ajaxsupporters aan Israël en allerlei krantenknipsels en YouTubefilmpjes over supportersgedrag.

Veelbesproken kwestie
De vermeende Joodse identiteit van Ajax is en blijft een veelbesproken kwestie. In de jaren dertig hing er al een Joods imago rond Ajax. Dat kwam vooral vanwege het feit dat er vóór de Tweede Wereldoorlog relatief veel Joden in Amsterdam woonden, en veel daarvan waren Ajaxsupporter. Een beroemde Joodse Ajacied die de oorlog helaas niet overleefde was Eddy Hamel. Hij werd, net als zovele andere Nederlandse Joden, door de Duitsers in Auschwitz vermoord.

En natuurlijk hebben de clubvoorzitters Michael en Jaap van Praag, Uri Coronel en de spelers Johnny Roeg, Bennie Muller, Daniel de Ridder, Sjaak Swart en Mendel Witzenhausen Joodse wortels. Zijn dit afdoende redenen voor de geboorte van de zogenoemde Ajaxjood? Een Ajaxsupporter die zielsveel van zijn club houdt, zich superjood noemt, maar de historische werkelijkheid niet kent?

'Superjews' is een bij tijden ontroerende film over identiteit, het gebruik van symbolen, en wat het voor iemand betekent Joods te zijn of zich Joods te voelen. Peled gaat in haar film niet alleen op zoek naar de Joodse identiteit van Ajax, maar ook naar die van zichzelf: 'Sommige Ajaxsupporters voelen zich Joods, maar zijn dat niet. Ik ben Joods, maar ik weet niet wat dat precies betekent. Als niet-religieuze Jood heb ik weinig om me aan vast te klampen en mezelf mee te identificeren.'

Als overduidelijke voetbaloutsider werpt Peled een geheel eigen blik op de sport, het bolwerk Ajax en de relatie met het Jodendom. Het is een koosjere, verfrissende film.


'De superjoden van Ajax' ging in november vorig jaar in première op het IDFA.

(Door: Micha Peters)


gerelateerde artikelen

Alles over

PAROOL NIEUWSBRIEF

Elke middag gratis de hoogtepunten uit het nieuws in uw mailbox?

U kunt zich voor deze service van Het Parool opgeven via parool.nl/lunchnieuws.
De Persgroep Digital
© 2014 - Alle rechten voorbehouden