Kracht van Over het IJ is het vitale en ongewone

04-07-08 10:59 uur

Een scène tijdens het Over het Ij festival. Twee keer per dag is station Amsterdam Centraal het decor van een toneelstuk waar fictie werkelijkheid ontmoet. Foto EPA/Marcel Antonisse

Ze willen er eigenlijk niet te veel aan denken en er gewoon een leuk festival van maken. Maar de medewerkers van theaterfestival Over het IJ, dat gisteravond is begonnen, vrezen voor het voortbestaan van het festival dat dit jaar twee negatieve subsidiebesluiten te horen kreeg - eerst van de gemeente Amsterdam en maandag van het Nederlandse Fonds voor de Podiumkunsten. En het weer was ook al niet al te zomers.

De zestiende editie werd op het NDSM-terrein geopend door wethouder Carolien Gehrels van Cultuur die de levendigheid van stadsdeel Noord prees en die verder het zwijgen ertoe deed of zij het festival nog met een politieke truc zal redden.

Vlak daarvoor werd ze daartoe nog opgeroepen door theatermaker Boukje Schweigman die vroeg om ruimte voor theater in de open lucht en dat verduidelijkte door samen met de bij het festival betrokken makers enkele tientallen ballonnen op te laten.

Intussen was ook nog theater te zien op de openingsdag. 'Wij' van Roos van Geffen bijvoorbeeld, een even beklemmende als intieme een-op-een voorstelling.

De opstelling doet onmiskenbaar denken aan een peepshow, twaalf éénpersoonshokjes rondom een verduisterde piste. Nadat je in je cabine wordt geleid, wordt vanuit het diepe duister in de verte een gezicht zichtbaar, spookachtig en als een antiek masker in een donker museum. Nieuwe gezichten komen en verdwijnen, steeds dichterbij, maar steeds op voyeuristische afstand.

Van Geffens werk heeft veel te maken dat van Dries Verhoeven. 'Wij' mist de indringende helderheid van diens U bevindt zich hier, maar heeft een eigen poëtische rust.

Op Over het IJ is ook te zien dat de zomerfestivals meer samenwerken: 'Wij' stond eerder op Festival a/d Werf. 'Maat voor maat', een ergerlijk schoolse Shakespeare van 't Woud Ensemble, en 'V.O.C.' van Joachim Robbrecht waren ook te zien op Oerol. V.O.C. is een interessante, maar voor het festivalpubliek wellicht té intellectuele zoektocht naar de Nederlandse mentaliteit.

De fantastische clownstragedie Schmiere van Deuten & De Goeij staat dit jaar zelfs voor de tweede keer op het festival. Dat is prettig voor makers en publiek, maar voor professionals en subsidiënten gaan de zomerfestivals daardoor veel op elkaar lijken.

Juist dat was één van de redenen voor de Amsterdamse Kunstraad om het festival subsidie te ontzeggen. Maar hoewel er zeker het nodige is aan te merken op het festival - het programma is overdadig en mist focus - is het juist de rol die Over het IJ speelt in het circuit van festivals die van belang is.

Zonder Over het IJ zijn de vitale en ongewone festivalvoorstellingen (zoals die van Schweigman, Van Geffen of Deuten & De Goeij) helemaal niet meer hier te zien. Mocht het worden opgeheven, dan moet het alleen al daarom onmiddellijk weer worden opgericht. (SIMON VAN DEN BERG)

overhetij.nl