Bijzondere kustfoto's Koster in Nederlandsche Bank

AMSTERDM - Aan de muren van het gebouw van De Nederlandsche Bank aan het Frederiksplein hangt het monumentale werk uit de serie Dutchscapes van Jan Koster. Hij heeft jaren gewerkt aan het fotografisch in kaart brengen van de Nederlandse kust.

De Nederlandsche Bank wordt verbouwd. Met veel lawaai takelen werklieden een raam langs de gevel omhoog. Binnen, in de expositieruimte van de bank met het werk van Koster, heerst stilte.

De eerste reactie bij het zien van de foto's - met de hectiek van de stad nog in het lijf - is: is dit Nederland? Kennen wij zulke desolate landschappen, deze woeste zandvlakte, dit eindeloze zompige grasland, dit met riet omzoomde moeras? En die enorme heuvels, waar vind je die buiten Limburg? Het antwoord luidt in alle gevallen: aan de kust.

Koster is een fotograaf die met wetenschappelijke precisie te werk gaat. Zijn werk begint met het bestuderen van landkaarten en lucht- en satellietfoto's. Hij kijkt naar de vormen van en in het landschap, naar de sporen die er door mens, dier, weer en wind doorheen zijn getrokken, naar de hoogteverschillen, de vochtigheid, de begroeiing. Als hij de plattegrond tot in detail in zijn hoofd heeft, trekt hij er met zijn groothoeklens op uit. En wacht hij.

Hij wacht totdat het landschap zich aan hem toont. Totdat de zon zich achter een laag wolken terugtrekt, want de zon leidt de aandacht af. De zon zorgt voor dramatische schaduwen en glinsterende bladeren. Koster zoekt geen esthetiek of drama, hij zoekt naar de naakte waarheid van het landschap. Hij biedt geen flatteus VVV-beeld van Nederland met tulpenvelden, molens, ijspret of tevreden grazend vee. Nee, Koster toont de verzakkingen van dijken, het water dat bij vloed uiterwaarden blank zet, gehavende duinen, golfbrekers die slordig op het strand geparkeerd lijken te zijn, en altijd die bleke horizon.

De teksten bij zijn foto's zijn droog, als van een bioloog: 'De Westerduinen; bij Wijk aan Zee, Noord-Holland. Erosie als gevolg van najaarsstorm. Drinkwatergebied.' Of: 'De Tjalkhoek; deel van de Schoorlse Duinen. De duin is ontbost en van de toplaag ontdaan. Vergroting van de biodiversiteit.'

Die laatste beschrijving hoort bij een tweeluik van foto's van 110 bij 165 centimeter. Koster trekt de toeschouwer met zijn lens het besneeuwde landschap in en tegelijkertijd is nauwelijks te bepalen op welke schaal je deze fotografische kaart moet lezen. Is dat bruine spoor dat over de heuvel loopt, echt zo breed als twee vrachtwagens of is het een ruiterpad? Het laatste is waar. Die donkere vlekken, zijn dat enorme bossen of struikgewassen? Het landschap lijkt van God en iedereen verlaten. Maar wie van heel dichtbij kijkt, ziet een groep wandelaars door het zand ploeteren. Ze horen net zo goed bij het landschap als een paar konijnen, of een vogel op een tak. (MAARTJE DEN BREEJEN)

Jan Koster - Dutchscapes, tot 28 maart in de Nederlandsche Bank. Bezichtiging op afspraak. Voor de tentoonstelling is het boek Dutchscapes verschenen. Ook verkrijgbaar in betere boekhandels.