Reservepot N/Z-lijn was voldoende volgens oud-directeur

AMSTERDAM - Op de vierde dag van de enquête over de NZ-lijn bleek eens te meer dat de stad de regie tijdens de bouw uit handen had gegeven.

Amsterdam begon aan de bouw van de Noord/Zuidlijn met onduidelijke contracten. Daardoor kregen bouwers de ruimte de risico's naar de gemeente te schuiven. De begrotingen waren te laag.

Jaap Geluk, directeur Projectbureau Noord/Zuidlijn tussen 2001 en 2004, probeerde gisteren in zijn verhoor koortsachtig dit beeld te weerleggen. Maar hij kwam daar niet goed uit.

Het bleef een raadsel waarom Amsterdam met een risicopotje van vier procent van de begroting aan het ingewikkelde bouwproject begon. Volgens Geluk zaten er risicobuffers in de begroting zelf, maar die bleken minder groot te zijn dan ze waren voorgesteld.

Een groot probleem was dat ook na de derde aanbestedingsronde niet onder alle contracten een handtekening van de bouwer stond. Op basis van de gesloten contracten werd een 'inschatting' gemaakt. Dat bedrag stond als 'stelpost' in de begroting, maar daar ging men later overheen; de diepe stations werden ruim 7 miljoen boven het geraamde bedrag van 76 miljoen euro aanbesteed. Geluk: ''Een klein los eindje.''

Afgesloten contracten leidden ook tot vragen. Het werk bij het Centraal Station, begroot op 41 miljoen euro, kende een risicobuffer van negen miljoen euro. Omdat gedacht werd dat dit bedrag niet aangesproken hoefde te worden, werd zes miljoen als besparing in de boeken gezet. Daarmee bleef van de negen miljoen slechts drie miljoen over in de risicopot.

Geluk kwam aan het einde van het verhoor niet verder dan een dooddoener. Hij zei dat het met een goed bouwteam mogelijk is een project tot een goede afloop brengen, ook al zitten de afgesloten bouwcontracten slecht in elkaar. Omgekeerd, aldus Geluk, is een 'hermetisch dichtgetimmerd contract' geen garantie voor het gesmeerd lopen van een bouwproject.

Geluk kreeg de leiding over het metroproject in de tijd dat Amsterdam het definitieve besluit nam tot de bouw. Een deel van het kwaad was al geschied. Zo mislukte de openbare aanbesteding. Dat kwam deels door krapte in de bouwmarkt, waardoor bouwers hoge prijzen vroegen.

Het toetsingsbureau van bouwkundig expert Endre Horvat stelde vast dat Amsterdam de kosten tien tot dertig procent te laag had getaxeerd. Bij de aanbesteding bleek zelfs dat de bouwmaatschappijen met hun inschrijvingen zestig tot honderd procent boven de ramingen zaten.

Amsterdam heeft toen geen nieuwe analyses gemaakt, maar is uitgeweken naar Duitsland waar bouwers om werk verlegen zaten. Dat had als nadeel dat de buitenlanders onbekend waren met de oude stad.  Een probleem was ook dat Amsterdam de risico's op vertragingen onvoldoende in de contracten liet opnemen.

De commissie bracht ook het opmerkelijke contract voor het tunnelboren ter sprake. Gewoonlijk worden in dit soort contracten boetes opgenomen voor vertragingen. Amsterdam wilde de bouw stimuleren door een bonus uit te loven als de bouwers sneller klaar waren, maar verzuimde vertragingen te bestraffen. Tegenover de bonus stond geen malus. (TON DAMEN)