Opinie Bewaar

Mijn vader was een Multatuliaan

Theodor Holman
Theodor Holman © Wolff

Toen mijn ouders met de boot uit Indië weer in Nederland arriveerden, hadden ze te veel verhalen te vertellen waarnaar niemand echt wilde luisteren. Oorlog, Bersiaptijd, het ouderschap. Ze moesten helemaal opnieuw beginnen, met een andere mentaliteit, alsof ze weer twintigers waren, terwijl ze de veertig al waren gepasseerd. Ze hadden behalve vrienden en familie hun geloof verloren; ze moesten, zoals dat heette, een nieuw evenwicht zien te vinden.

Mijn vader, oud bestuursambtenaar, koloniaal, moeilijk karakter, raakte politiek stuurloos, mijn moeder fladderde met de jaren zestig en zeventig mee en amuseerde zich met de Libelle en de Margriet en wat er nog meer te lezen viel in de Libro Leesmap die elke weer nieuwe 'oude' bladen bevatte.

Dáár, in die bladen, is de echte vrouwenemancipatie begonnen.

Je kunt het je nu niet meer voorstellen, maar mijn vader boog zich over de verschillende partijprogramma's en bestudeerde ze. Alsof hij er tentamen over moest doen. Hij werd lid van het Humanistisch Verbond, maar politiek kon hij zich niet binden. Daar speelden de opvattingen mee die de oude partijen hadden gehad over de toekomst van Indië (Het wingewest werd voor de oorlog steeds armer, Den Haag deed daar weinig aan, de toenemende dreiging van Japan werd genegeerd).

Zijn 'mededogen' was oprecht, onze 'solidariteit' vond hij leugenachtig

Mijn vader noemde zich graag 'Multatuliaan', maar hoe dacht die? Was Multatuli een socialist? Of juist helemaal niet? Multatuli wilde dat de Javaan niet mishandeld werd, en hij wenste 'integere politici' en 'de waarheid', maar hij had het niet zo op verkiezingen die 'middelmatigheid' naar voren zou brengen. In democratie zag Multatuli dus weinig.

Mijn vader wist het niet, en heeft tot zijn dood altijd tegen zijn zin in op bepaalde partijen gestemd. Van PvdA tot D66, van VVD tot DS'70.

Dat mijn moeder emancipeerde, moest hij wel accepteren om zijn huwelijk in stand te houden, maar tezamen met die linkse kinderen van hem voelde hij zich soms eenzaam in het gezin. Hij zei tegen ons dat zijn 'mededogen' met de mens oprecht was, en vond onze 'solidariteit' leugenachtig. "Jullie weten niet wat het is om alles te verliezen, zelfs je levensbeschouwing."

De oorlog had God en zijn vader van hem weggenomen, hij had alleen zijn vrouw en kinderen nog. En die begrepen hem niet. Als hij wandelde, liep hij altijd van ons weg.

Waarom snap ik hem nou pas?

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief. Reageren? t.holman@parool.nl