Opinie Bewaar

Ik verlang naar een Nederland dat niet meer bestaat

Theodor Holman
Theodor Holman © Wolff

Zou je willen sterven voor je land? Ik schreef er eerder over, maar nu weet ik het zeker: ja!

In mijn jeugd zat ik altijd tussen familieleden die in Nederland niet gelukkig waren, verlangden naar een land dat je nog wel in een atlas kon aanwijzen en waar je zelfs naartoe kon gaan, maar dat feitelijk niet meer bestond. Zelfs de taal van dat land raakte verdacht en verdween.

Ik vond dat de familieleden zeurden. Al was er hier geen horizon, al wist je niet direct of je naar het noorden of het zuiden liep, al was het hier koud en scheen de zon bijna nooit.

Al waren de Nederlanders misschien onbeschaafd en al aten ze vies, wat maakte dat uit? Dat waren toch priegelige ongenoegens? En daarbij: nationalisme was fascisme, was nazisme. Maar ze verlangden toch naar dat niet bestaande land.

Verlangen is altijd een luchtspiegeling. Ben je er, of heb je het, dan is het al verdwenen en zie je het verderop liggen, of er valt je iets anders op waarnaar je verlangt. Het zijn de schaduwen op de rotswand. Idealen die verpulveren zodra je ernaar streeft. Wat je later bezoekt en vindt zijn restanten, ruïnes, de katapulten waarmee herinneringen worden afgeschoten.

Verlangen is altijd een luchtspiegeling. ­Ben je er, dan is het al verdwenen

Ik verlang ook naar een Nederland dat niet meer bestaat. In hoog tempo is er iets aan het verdwijnen wat ik liefhad. Als ik het beschrijf valt het tegen. Het is melancholie, ­kitscherig gestoffeerde heimwee. Nostalgie als levenshouding.

Daar zit veel valse ruis in.

Maar waarom wil ik dan toch voor mijn land sterven?

Ik wil dat mijn kleinkinderen niet hoeven te vluchten, ik wil dat ze zich geen zorgen hoeven te maken. Ik snap de vluchtelingen van nu dus goed. Hun vlucht was noodzaak, ik begrijp dat ze zich hier nooit thuis zullen voelen en altijd zullen verlangen naar een land dat niet van de kaart verdwijnt en niet uit hun hoofd, maar toch oplost en verandert in een herinnering.

Dat veroorzaakt een pijn die je alleen ten dele kunt bestrijden door mee te spelen met het spel dat hier wordt gespeeld.

Een land zou je kunnen definiëren als een plek waar je vanzelfsprekend altijd wilt blijven en waarnaar je altijd wilt terugkeren. Het begrip 'vanzelfsprekend' is hier van belang. Het duurt generaties voordat die vanzelfsprekendheid er is - en dan wil je je land vanzelfsprekend verdedigen.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief. Reageren? t.holman@parool.nl