Opinie Bewaar

'Overheid moet in actie komen voor onafhankelijke pers'

'Overheid moet in actie komen voor onafhankelijke pers'
© Rink Hof

In tijden van nepnieuws heeft een democratie onafhankelijke journalisten nodig. Nu de inkomsten voor regionale kranten en freelancers blijven dalen, is actie van de overheid nodig, stelt Mei Li Vos.

Moet de overheid de journalistiek beter ondersteunen? Meepraten kan onder dit artikel of via Facebook (link).

We weten dat nepnieuws schadelijk kan zijn. Maar wie moeten het nepnieuws ontmaskeren? En wie leveren dan wel echt nieuws? Dat zijn journalisten, die volgens de regels van de journalistiek onderzoek doen, hoor en wederhoor toepassen en op zoek blijven naar dat wat wij niet zien, maar wel verteld moet worden.

Journalistiek werk wordt echter steeds vaker vrijwilligerswerk. 40 procent van de freelance journalisten kan niet of nauwelijks leven van hun werk. Dat blijkt uit de Monitor Freelancers en Media 2016.

Essentieel
De tarieven voor freelancers zijn zo laag, dat ze bij moeten klussen als ze hun werk als journalist willen blijven doen. Dat is soms best lastig, als je ook voor een groot ­bedrijf een goedbetaalde klus kunt doen.

De regionale pers heeft het steeds moeilijker, waardoor er meer ontslagen vallen en redacties steeds kleiner worden. Maar voor het functioneren van de lokale democratie is het essentieel dat onafhankelijke verslaggevers berichten over wat er gebeurt in die gemeenten.

Hoe komt dat nou, dat journalistiek werk zo slecht betaald wordt? Er zijn twee oorzaken.

Neiging tot oligopolie
In de eerste plaats internet. Waarom zou je betalen voor een abonnement als je via de 'gratis' nieuwssites op de hoogte gehouden wordt?

In de tweede plaats internet. Dat slokt alle ­reclame-inkomsten op. Vroeger ging veel van de advertentie-inkomsten naar kranten. Marktplaats, Facebook, Google, eBay, YouTube en ­andere veel bezochte websites trekken steeds meer reclame aan. En omdat ze zo populair zijn gaat iedereen naar die sites. De markt, en zeker internet, heeft een natuurlijke neiging tot oligopolie.

Allemaal logische ontwikkelingen, maar het gevolg is dat de redacties met journalisten in dienst minder advertentie-inkomsten hebben. Van een paginagrote advertentie van Mark ­Rutte of de PvdA kun je niet een fulltime redactie betalen. Het gevolg is krimpende redacties en lagere tarieven voor de freelancers.

Overheid in actie
De overheid moet in actie te komen, als we het er tenminste over eens zijn dat de lokale, regionale en landelijke democratie onafhankelijke journalisten nodig heeft. Die niet hoeven te sappelen of bijklussen. Op een aantal manieren kunnen we de onafhankelijkheid van freelance journalisten en redacties met vaste medewerkers ondersteunen.

De markt, en zeker internet, heeft een natuurlijke neiging tot oligopolie

1. Laat de internetgiganten bijdragen aan de ­regionale media, door een extra heffing op internetreclame. Internetbedrijven met een vestiging in Nederland betalen een percentage, dat via de overheid of een fonds wordt verdeeld over de redacties van lokale media. De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) pleit dan ook voor een fonds voor regionale media, zoals ze dat in Denemarken hebben.

2. Pas de Mededingingswet aan. Nu mogen freelancejournalisten of -makers niet gezamenlijk afspraken maken over tarieven, en zo een vuist maken tegen almachtige mediaconcerns. De mededingingsautoriteit redeneert dat freelancers ondernemers zijn en dan dus verboden kartelafspraken maken.

Het is echt tijd dat de mededingingsautoriteit haar ogen opent en de nieuwe machtsverhoudingen in het medialandschap erkent. De PvdA vindt al lang dat de Mededingingswet geen rekening houdt met de nieuwe machtsverhoudingen, langzaam beginnen andere partijen ook in te zien dat de wet zzp'ers vreselijk benadeelt.

3. Pas de Auteurscontractenwet aan, zodat meer inkomsten van hergebruik van artikelen naar de makers gaan. Laten we hopen dat de partijen die in het volgende kabinet zitten het belang van onafhankelijke journalistiek, landelijk en regionaal, inzien.