Opinie Bewaar

'Omarm het verleden van de Bijlmer inclusief de problemen'

Bijlmeridylle in de jaren zeventig
Bijlmeridylle in de jaren zeventig © Fotocollectie A.J. Balke

Volgend jaar is het een halve eeuw geleden dat de eerste bewoners naar de Bijlmer trokken. Tijd om de historie van het stadsdeel vast te leggen, vindt Patrick Meershoek.

Enkele jaren geleden hoorde ik een verhaal dat mij als Bijlmerverslaggever in hoogste staat van ­opwinding bracht. Een Surinamer die in de jaren zeventig dansfeesten organiseerde in de voormalige Manifestatiezaal bij Ganzenhoef vertelde trots dat Ferry Maat geregeld langskwam om inspiratie op te doen voor zijn legendarische Soulshow op donderdagavond. Schitterend verhaal, vond ik. In gedachten zag ik de radiomaker - strakke broek met wijde pijpen, leren jasje, zonnebril in het haar - leunend tegen de muur druk aantekeningen maken in een schrijfblokje.

Nu is de journalistiek een hondsmoeilijk vak, maar soms is het ook heel simpel. Ik besloot bij de primaire bron te rade te gaan, en mailde Maat met de vraag of hij nog herinneringen had aan zijn bezoeken aan de swingende Bijlmer, en welke muziek hij daar zoal had opgepikt. Het antwoord kwam per kerende post: Maat liet mij in vriendelijke bewoordingen weten geen bijzondere herinneringen te hebben aan de feesten op Ganzenhoef, ook omdat hij van zijn leven nog nooit een voet in de Bijlmer had gezet.

Café De Nachtegaal
Ferry Maat is dus nooit in de Bijlmer geweest. Jammer voor de Bijlmer, jammer voor hem, jammer voor het verhaal. Gelukkig blijft er een lange lijst bekende mensen over die wel in de Bijlmer waren. Todd Rundgren, The Eagles en Roxy Music streken neer in café De Nachtegaal, Rob de Nijs woonde er, net als Remco Campert, ­Alfred Lagarde, Boy Edgar, schoenenkoning Jan Jansen, Paul Haenen, August Willemsen, Ron Brandsteder, Heere Heeresma, Pi de Bruijn, Hein de Kort, Ed van Thijn, Lieve Hugo en Rudy Bedacht, musicoloog en schrijver van het alternatieve Europees volkslied.

Laat een mooi versierde museummetro rijden naar een Bijlmerpaviljoen

Veel sporen hebben deze beroemde Bijlmerianen niet achtergelaten. Veel sporen van de geschiedenis zijn er sowieso niet te vinden in het stadsdeel, dat zelf ook niet aarzelde om sporen uit te wissen als er behoefte was aan een nieuwe start. De Surinaamse kraakflat Gliphoeve werd omgedoopt tot Geldershoofd en Gravestein, het door junks en dealers geplaagde winkelcentrum Ganzenhoef werd Ganzenpoort, de naam Bijlmer, die mensen tot diep in de provincie koude rillingen bezorgde, werd vervangen door het neutrale Zuidoost.

Het bewaren van de geschiedenis is vermoedelijk geen prioriteit in een stadsdeel dat grote problemen heeft gekend en kent, en het verleden daardoor altijd meer als een last dan als een zegen heeft beschouwd.

Jubileum
Toch lijkt dat laatste in de afgelopen jaren veranderd. De stormloop van kopers op de klusflat Kleiburg heeft de Bijlmer nieuwe energie gegeven, en ook naar het oorspronkelijk stedenbouwkundig ontwerp van Siegfried Nassuth wordt nu met meer waardering gekeken dan voorheen, getuige ook het succes van het vorig jaar verschenen De Betonnen Droom van Daan Dekker.

Volgend jaar is het precies een halve eeuw ­geleden dat de eerste bewoners in de eerste Bijlmerflat Hoogoord trokken. Zou dat jubileum niet een prachtige aanleiding zijn om eindelijk eens serieus werk te maken van het zichtbaar maken van de geschiedenis van het bijzondere gebied?

Dat gebeurt momenteel met wisselende exposities van kunstencentrum Imagine IC en het Bijlmer Museum van Henno Eggenkamp, maar met alle respect voor de inspanningen: de middelen zijn beperkt en de uitstraling is gering.

Idealen van de nieuwe stad
Vraag aan de gemeente, de ontwikkelaars en de bouwbedrijven die de komende jaren veel geld gaan verdienen met allerlei grote projecten in het stadsdeel: kan dat misschien voor een keer wat royaler? Als ik de fantasie de vrije loop mag laten: waarom volgend jaar van lijn 53 niet een mooi aangeklede museummetro gemaakt, die bewoners en bezoekers van de binnenstad voert naar een voor de gelegenheid opgericht paviljoen naast metrostation Kraaiennest?

Met daarin op grote panelen in vogelvlucht de geschiedenis van de Bijlmer. De hoogbouw als antwoord op de woningnood, de idealen van de nieuwe stad, de komst van de Surinamers in de aanloop naar de onafhankelijkheid, de Bijlmerramp, de sloop van de flats, en het ontstaan van een multiculturele wijk.

Het paviljoen kan dienstdoen als vertrekpunt voor een wandeling door de Bijlmer. In de ruimte kunnen lezingen worden gegeven, verhalen worden verteld, concerten worden gegeven en lessen voor schoolklassen. Er kunnen films worden vertoond, zoals Madame Jeannette van Paula van der Oest en Blue Movie van Wim Verstappen.

Oproep
Er kunnen verbindingen worden gelegd met het Kwaku Festival in het Bijlmerpark. En kwam de Uitmarkt volgend jaar ook niet naar Zuidoost? Het zijn maar suggesties natuurlijk.

Het belangrijkste: met al die verschillende ­activiteiten kan het paviljoen ook een plek worden waar de geschiedenis van de Bijlmermeer voor eens en voor altijd goed wordt vastgelegd. Interviews met bewoners van het eerste uur kunnen worden opgenomen, nu het nog kan.

Er kan een oproep uitgaan aan (voormalige) bewoners om foto's en films van vroeger in te leveren. Misschien kan er een website komen, waarop de mensen die naar elders zijn uitgezworven kunnen aanklikken op welk adres zij woonden en hun bijzondere herinneringen delen.

En zou het niet mooi zijn als Ferry Maat zijn favoriete muziek uit de jaren zeventig komt draaien op een zonnige zondagmiddag?