Opinie Bewaar

'Kijk in de spiegel, pesten zit in onze samenleving'

'Kijk in de spiegel, pesten zit in onze samenleving'
© Sjoerd van Leeuwen

Het antipestbeleid van scholen is dweilen met de kraan open, schrijft Bamber Delver. Nederland heeft een pestcultuur en scholen zijn daarvan de afspiegeling.

Woensdag is het de Dag tegen ­Pesten. Net zo goedbedoeld als nutteloos. Themadagen of ­ -weken (in het najaar is er ook nog een hele Week tegen Pesten) zijn speldenprikjes en zetten weinig zoden aan de dijk.

Morgen weer een dag over, laten we zeggen, dyslexie of obesitas. Ik ken het gezucht van de scholen: wat zullen we dit jaar met die Dag gaan doen? Pesten lijkt namelijk onuitroeibaar.

Midden in alle maatschappelijke discussie lukt het maar niet slachtoffers te beschermen en daders aan te pakken. Integendeel. Wie nagaat wat de pestkoppen van Anass, Tim, Tharukshan en Fleur hebben gemerkt nadat deze vier jonge slachtoffers zichzelf van het leven hadden beroofd, schrikt.

Namelijk: weinig tot niets. Bovendien vertonen de statistieken van pestgedrag nauwelijks positieve verandering. Wat gaat er mis? Waarom lukt het scholen, overheid en ouders niet iets te doen zodat pesten tenminste wordt teruggedrongen? Waarom verandert er niets? Om pesten tegen te gaan, moet de samen­leving zelf op de pijnbank.

Bamber Delver

Auteur van het woensdag ­verschenen Handboek Tegen Pesten.

Nederland kent een pestcultuur waarbij scholen de logische afspiegeling zijn van hoe volwassenen met elkaar omgaan.

Het is volstrekt logisch dat er wordt gepest. En onlogisch dat schoolveiligheidsbeleid (antipestbeleid in de volksmond) wordt beperkt tot een aanpak richting leerlingen die kennelijk hun (pest)gedrag horen te veranderen. Te simpel voor woorden en hopeloos in­efficiënt. 

Steevast de klos 
Wat is er aan de hand? Het blijkt dat bepaalde leerlingen steevast de klos zijn, pesten treft namelijk niet iedereen en is niet willekeurig. De top 5 van pestwoorden is: homo, hoer, slet, ­downie, autist. 

Pesters menen namelijk dat zij het recht hebben een ander uit te maken voor alles wat grof en goor is, omdat (zij vinden dat) hun slachtoffers minder en zij meer zijn. Pesters lijden aan een meerderwaardigheidscomplex, een overtuiging die voortkomt uit de samenleving. De normalen tegen de abnormalen die een lesje moet worden geleerd. 

Pesten is een vorm van onderdrukking met als doel de slachtoffers kleiner te maken, te vernederen. Pesten is een machtsspel dat de samenleving weerspiegelt op scholen. Om de top 5 af te lopen: de heterojongens die andere jongens in het gareel proberen te krijgen, waarbij het verwijt 'homo' het meest effectief is. 

Het meidenvenijn is geleerd van vrouwen die elkaar beoordelen op uiterlijk. Vol van jaloezie en afgunst. En zelfs in het speciaal onderwijs proberen leerlingen er beter uit te springen door klasgenoten voor downie en autist uit te maken. 

Dit is de rauwe werkelijkheid van pesten. Een soort guerrilla, een machtsstrijd waar elke schooldag jongeren in verwikkeld raken. Kinderen en jongeren weten exact waar pesten vandaan komt. 

Vorige week bezocht ik een basisschool waar uit groep 7 vragen werden gesteld als: "Waarom schelden grote mensen zo op elkaar?" Tja, van wie zouden ze het hebben? 

Hardere sancties 
Wat te doen? Stoppen met al dat top-down beleid. Get real! Formeer leerlingenraden die het antipestbeleid bedenken, vormgeven, uitvoeren en bijstellen.

Leg incidenten voor aan een rechtbank van leerlingen, laat ze elkaar beoordelen en corrigeren

Voer het fenomeen vertrouwensleerlingen in, veel betere vertrouwenspersonen dan docenten. Leerlingen blijken hardere sancties te bedenken dan wat school in zijn hoofd had: prima, probeer het, misschien hebben zij meer gelijk dan de o zo voorzichtige en bange school. 

Neem leerlingen bloedserieus: laat hen het beleid bepalen (natuurlijk begeleid). Laat OCW en de inspectie scholen langs een meetlat leggen in hoeverre leerlingen invloed hebben op antipestbeleid. Deze norm hoort te worden ­ingevoerd: een doorslaggevende mate van leerlingenbetrokkenheid. 

Stel leerlingen-'rechtbanken' in, leg incidenten voor zodat leeftijdgenoten elkaar beoordelen en corrigeren. Zo hoort onderwijs en opvoeding te zijn: de kans geven aan jongeren om zelf vorm te geven aan hun leven. Zolang leerlingen beleid wordt voorgeschoteld dat ze niet eens zelf hebben bedacht, is antipestbeleid dweilen met de kraan open.