Kunst & Media Bewaar

Michiel van Erp over zijn MH17-film: 'Het is geen politiek statement'

Michiel van Erp over zijn MH17-film: 'Het is geen politiek statement'
© still uit de documentaire MH17: Het verdriet van Nederland

In de documentaire MH17: Het verdriet van Nederland toont maker Michiel van Erp het rouwproces van drie families, de Nederlandse betrokkenheid en het verdriet in Oekraïne.

Ik was heel gespannen tijdens de vertoning voor de nabestaanden

Het verdriet van Nederland

Bekijk hier de documentaire Het Verdriet van Nederland van Michiel van Erp

Een besneeuwde schommel in een verlaten tuin, zacht wiegend in de wind. Een kapstok vol kinderjasjes en op tafel een verfrommeld Uno-spel met 'Megan Hally' erop - gevonden op de rampplek in Oekraïne en teruggestuurd. Met elk shot zoomt de camera verder in op de gezinswoning van de familie Hally-Verhaegh in het Limburgse Helden, waar sinds 17 juli niemand meer thuiskwam.

De kijker ziet veel van de persoonlijke leefomgeving van de slachtoffers, waar u ook de nabestaanden interviewde.
Michiel van Erp: 'Het zijn de plekken waar deze stellen en gezinnen leefden en gelukkig waren. Op het aanrecht ligt nog steeds de feestmuts met 'Hoera vijf jaar' van Megans verjaardagspartijtje, op de ijskast hangt een tekening met een grote zon en 'een zonnige vakantie'. Ik toon bekende, alledaagse beelden, tegen de onalledaagse stilte van een verlaten huis. Zonder klef te willen zijn, breng ik in beeld wat deze ramp betekent.'

'De woningen waren ook van belang in het rouwproces van de families. Zoals de woning van het gezin Hally-Verhaegh er toen bijstond, is het nu nog steeds. De zusjes Ploeg die hun vader, moeder en broer verloren, zijn het ouderlijk huis aan het opruimen en de ouders Misran brengen verse bloemen in de woning van dochter Anelene en schoonzoon Donny Djodikromo, omdat ze er nog steeds hun aanwezigheid voelen.'

In de documentaire blijft u nadrukkelijk weg van de schuldvraag.
'Een politiek statement maken was niet mijn intentie. Daarvoor heb ik ook te weinig verstand van het conflict, er zijn journalisten die zich daar veel beter in kunnen verdiepen. Ik wilde een documentaire maken over rouwverwerking - binnen families, in Nederland, maar ook in Oekraïne.'

Waarom bent u ook naar Donetsk ­gegaan voor het verhaal van de dorpsbewoners voor een film over 'het verdriet van Nederland'?
'Om te laten zien dat ook zij getraumatiseerd, óók slachtoffer zijn. Deze mensen vertellen wat zij letterlijk uit de lucht hebben zien vallen, door hun daken, in de velden of op straat. Gedeeltes van hun relaas heb ik uit de film gelaten, omdat het te heftig was. Ik laat wel zien hoe ze praten over hun verdriet en bij de rampplek een monumentje inrichten met knuffels en Hollandse tulpen. Nabestaanden, die ik de film eerder heb laten zien, zeiden dat juist ook die beelden uit Oekraïne hun hadden geroerd.'

Hoe heeft u besloten wat wel en wat niet in beeld te brengen?
'Ik heb lang getwijfeld of ik een eerder gemaakt beeld op de crashsite moest gebruiken; een roze koffer met knuffels en een Uno-spel. Datzelfde, teruggestuurde spel had ik gefilmd op de keukentafel van de familie Hally. Ik heb het uiteindelijk gebruikt, omdat het de gezinswoning en rampplek zo nadrukkelijk met elkaar verbindt. De familie was er blij mee. Zij hadden het beeld nog niet gezien en konden zo ook de andere spulletjes van Megan proberen terug te krijgen.'

'Evident was wel dat ik geen heftige details zou tonen - daar zit niemand op te wachten. Ik heb ook veel met de families overlegd. En sommige zaken waren erg praktisch: ik was er graag bij geweest toen de families de MH17-brokstukken bekeken, of met de koning of koningin spraken tijdens de nationale herdenking, maar het rijk gaf geen toestemming.'

'Het meeste heb ik toch op gevoel gedaan. Meestal maak ik vooraf wel een draaiboekje, maar bij deze documentaire heb ik meer laten gebeuren. Ik was heel gespannen tijdens de vertoning voor de nabestaanden, maar van veel van hen kreeg ik terug dat zij zich herkenden in het rouwproces van deze families.'

MH17: Het verdriet van Nederland, vanavond, 20.25 uur, NPO 1.