Buitenland Bewaar

Kapper Sobibor vertelt tijdens proces Demjanjuk

Philip Bialowitz (L) en Thomas Blatt (R), overlevenden van het vernietigingskamp Sobibor. Foto EPA
Philip Bialowitz (L) en Thomas Blatt (R), overlevenden van het vernietigingskamp Sobibor. Foto EPA © UNKNOWN

In het proces tegen John Demjanjuk in München kwam dinsdag een van de weinige overlevenden van vernietigingskamp Sobibor aan het woord.

Thomas Blatt was zestien toen hij in Sobibor aankwam. Nu is hij 82. ''Ik ben er nog steeds. Mijn dromen zijn zo realistisch.''

Hij spreekt een mengeling van Engels en Duits. ''Ich denke fresh,'' zegt hij, waarmee hij bedoelt dat zijn geheugen nog goed werkt. Hij weet in één woord twee talen te proppen en is waarschijnlijk de enige die een voetpad een Fussway noemt.

Hij kwam in april 1943 in Sobibor aan. SS-Oberscharführer Karl Frenzel plukte hem uit een groepje mannen. ''Du Kleiner, komm mal 'raus.'' Hij zou er zes maanden overleven, tot de opstand in oktober van dat jaar zijn vlucht mogelijk maakte.

De rechters willen van alles weten van zijn verblijf in het kamp. Wat voor werk deed hij, hoe gedroegen de SS'ers en hun Oost-Europese hulpkrachten zich, hoe groot waren de afstanden in het kamp? Blatt zucht: ''Ik liep daar niet met een meetlint rond. Ik was getuige van een massamoord.''

Hij vertelt over de aankomst van transporten. De Poolse Joden wisten dat Sobibor het einde was. Maar de West-Europeanen, voor een groot deel Nederlanders, werden in de waan gelaten dat ze hier gingen werken.

Blatt knipte de haren van vrouwen, vlak voor ze de gaskamer in gingen. ''Een Poolse vrouw zei tegen me: 'Hoe kan je dit doen? Je helpt de SS. Jouw tijd komt nog wel.'' Maar Nederlandse vrouwen vroegen hem hun haar niet te kort af te knippen.

Moord op 27.900 Joden
Demjanjuk hoort alles liggend aan met zijn pet over zijn ogen. Het bed van de verdachte hoort ondertussen tot het meubilair van de rechtszaal. Hij wordt ervan verdacht een van de Oekraïense bewakers te zijn geweest en medeplichtig te zijn aan de moord op 27.900 Joden.

Op één belangrijke vraag kent iedereen in de zaal het antwoord al. Blatt, die tegenwoordig in Californië woont, kan zich Demjanjuk niet herinneren. ''Ik kan me het gezicht van mijn vader en moeder niet meer herinneren. Of hij er was, moet de rechter bepalen.''

Maar over de rol van de hulpkrachten is hij duidelijk. Zonder hen had het kamp niet kunnen bestaan. Er waren steeds maar een stuk of vijftien SS'ers aanwezig en tot 150 van deze zogeheten Travniki, waar Demjanjuk volgens de aanklacht ook toe hoort.

Demjanjuks advocaat, Ulrich Busch, vergeleek een paar weken geleden de positie van Blatt met die waarin zijn cliënt verkeerde. Beiden waren volgens hem namelijk slachtoffer van de nazi's. Blatt had die opmerking toen niet goed kunnen horen, zegt hij. ''Het batterijtje in mijn gehoorapparaat was leeg. Maar je moet wel een idioot zijn om zoiets te zeggen.''

Busch gaat er niet op in. Hij is wel erg geïnteresseerd in zaken die zich buiten het vernietigingskamp Sobibor bevonden. Blatt weet er iets van. ''Ik heb gehoord dat er een ander kamp was waar Travniki waren, een klein werkkamp voor christelijke Polen.'' De directeur van het herdenkingscentrum in Sobibor vertelde het hem vorig jaar, zegt hij na afloop van de zitting. (ADDIE SCHULTE)