Amsterdam Bewaar

Stadarchief brengt Amsterdamse huizen NSB'ers in kaart

Stadarchief brengt Amsterdamse huizen NSB'ers in kaart
© Laura van der Bijl

Het Stadsarchief Amsterdam heeft in kaart gebracht in welke huizenblokken NSB'ers woonden. 'Zo kunnen hun kinderen zelf een zoektocht ondernemen.'

De kaart van het Stadsarchief toont een donkere rand ten zuiden van de Singelgracht. De huizenblokken, lopend van de Indische Buurt tot en met Oud-West, zijn donkerder gekleurd, wat wijst op hoge concentraties NSB'ers.

"NSB'ers waren verspreid over de stad, maar in sommige delen woonden er duidelijk meer," zegt Eric Heijselaar van het Stadsarchief Amsterdam.

In 1941 telde Amsterdam 17.500 NSB-leden, zo blijkt uit een naoorlogs overzicht van de POD (Politieke Opsporingsdienst), die aan de hand van enquêteformulieren van de NSB zelf de lijst heeft opgesteld. Vaak waren hele families lid.

"Vanwege de Wet Bescherming Persoonsgegevens zijn de specifieke adressen noch de namen herleidbaar. We willen niemand kwetsen. Ik schat dat zo'n vijf procent nog in leven is," zegt Peter Kroesen van het Stadsarchief.

"We weten niet wat de oorzaak is, maar onderzoekers kunnen met deze kaart uitzoeken hoe het zat. Een sociaaleconomisch historicus kan bijvoorbeeld de inkomens van die blokken bekijken. Woonden hier veel werklozen of middenstanders?"

Weinig in Noord
Amsterdam-Noord, waar veel communisten woonden, kende de minste NSB'ers. Ook op de Oostelijke Eilanden, in de oude Jodenbuurt en Plantagebuurt woonden er relatief weinig.

Het Stadsarchief maakte de kaart aan de hand van de adressen in de ledenlijst van de NSB, de Nederlandse nationaalsocialistische partij die heulde met de Duitsers.

Het archief besloot ertoe omdat veel meer kinderen van NSB'ers aankloppen. "Vroeger kwamen er slachtoffers van de Holocaust, kinderen van verzetsmensen en onderduikers van de Arbeitseinsatz langs. De laatste tien jaar zien we wekelijks (klein)kinderen van NSB'ers."

Opluchting
"Schuchter en vol gêne vragen ze naar lijsten van collaborateurs. Als je doorvraagt, komt het hoge woord eruit: vader of grootvader was fout in de oorlog. Thuis werd er nooit over gesproken, ze durven nu pas."

Deze kaart kan een stap zijn voor kinderen van NSB'ers.

Zo kreeg Kroesen een zoon van een SS'er aan de balie. Zijn vader kwam rond zijn vijftiende na een diefstal in een Duitse gevangenis en tekende daar voor de SS. Hij moest naar het oostfront en werd later kamp­bewaarder in Amersfoort.

Kroesen: "Pas toen hij dement werd, ging hij erover praten. De zoon begreep ineens waarom nooit iemand vroeger bij hem thuis kwam spelen of naar zijn verjaardag kwam. De hele buurt was op de hoogte."

Heijselaar: "Deze kaart kan een stap zijn voor kinderen van NSB'ers. Ze kunnen hiermee zelf een zoektocht ondernemen. We zien vaak dat de mensen het toch als een opluchting ervaren dat ze achter een geheim komen." 

Elke middag het laatste nieuws uit Amsterdam ontvangen? Schrijf je nu in voor de gratis nieuwsbrief van Het Parool.