Amsterdam Bewaar

Reve-tapes onthuld: Boudewijn Büch verzon het niet

De vier bandjes uit 1985, woensdagmiddag op de UvA
De vier bandjes uit 1985, woensdagmiddag op de UvA © Nouschka van der Meijden

Gerard Reve was net zo racistisch en fascistisch als Boudewijn Büch hem deed overkomen in een interview in Het Parool in 1983. Dat blijkt uit de Reve-tapes die woensdag voor het eerst voor publiek werden afgespeeld.

De Reve-tapes, zoals de opnames van het beruchte interview inmiddels worden genoemd, zijn de enige bron die het geschil tussen de twee beroemde schrijvers kon oplossen. Had Reve daadwerkelijk de extreme uitspraken gedaan die in 1983 in Het Parool verschenen en voor zoveel ophef zorgden? Of waren ze, zoals de schrijver zelf beweerde, geheel uit context gehaald?

Op een rijtje: omstreden uitspraken uit Reve-tapes

Wat waren nou die uitspraken waar iedereen over viel? Lees ze hier terug.

"Het meest verrassende van de tapes is misschien wel dat, voor de verandering, Boudewijn Büch alles naar waarheid had opschreven," zegt Büch-biografe Eva Rovers woensdagmiddag bij het eerste publieke afspelen van de tapes ooit.

Mysterie
De discussie kan nu pas tot een einde gebracht worden omdat de tapes zich in een mysterieus pakketje bevonden dat Büch in 1985 persoonlijk bij de UvA afleverde. 'Tapes met interview Reve/Büch,' stond erop geschreven. 'Niet te openen zonder toestemming Büch.'

Na dertig jaar mysterie besloot de UvA, op dringend verzoek van Rovers, de verzegeling te verbreken. Ondanks het feit dat Büch, die in 2002 overleed, hier geen toestemming meer voor kan geven. Woensdagmiddag kon een klein publiek voor het eerst naar fragmenten van de opnames luisteren.

De zegel verbreken
"Onderzoek is ons bestaansrecht," zegt hoofdconservator Marike van Roon over het openen van de tapes. "Tot nu toe hadden wij geen directe aanleiding om het zegel te verbreken, maar Rovers gaf ons die aanleiding."

Geen van beiden schrijvers had enig idee hoeveel stof hun gesprek zou doen opwaaien, toen Boudewijn Büch en Gerard Reve elkaar in 1983 meer dan vier uur lang spraken. Büch interviewde Reve voor Het Parool en de KRO, een gesprek waar de twee media 3000 gulden voor moesten neerleggen.

Het Parool-interview verscheen op 15 januari 1983 in de zaterdageditie van de krant en had als doel de lezer inzicht te geven in de politieke ideeën van de spraakmakende schrijver. De bedoeling was dat het tweede deel van het interview, over zijn literaire inzichten, later op de radio te horen zou zijn. Maar de controversiële uitspraken van Reve zorgden voor zoveel commotie dat van een verdere uitzending werd afgezien.

Het meest verrassende is misschien wel dat, voor de verandering, Büch alles naar waarheid had opschreven

Büch-biografe Eva Rovers

Leeg land
Zo zei Reve in het interview dat hij Harry Mulisch en Jan Wolkers een communistisch concentratiekamp toewenste. 'Van harte'. Ook was hij tegen de bevrijdingsbeweging in Zuid-Afrika. 'De legende is dat, dat er blanke overheersers naar Zuid-Afrika kwamen om de bruine en de zwarte mensen te onderdrukken,' zei Reve. 'Dat is helemaal niet waar. De blanken vonden een totaal leeg land!'  

Deze uitspraken waren nog maar het begin van alle commotie. Later bood Wouter Gortzak, toenmalige hoofdredacteur van Het Parool, in een hoofdredactioneel commentaar zijn verontschuldigen aan voor het 'opdienen van een broodje fascisme.' In een Tv-uitzending van de 'Alles is anders show' beweerde Reve dat Het Parool een karikatuur van hem had gemaakt, en hij buiten context geciteerd was. In dezelfde uitzending noemde Büch Reve een NSB-er.

Postuum gelijk
Waar Reve in zijn eerste brief Büch nog aanschreef met 'Lief geil beest,' bekoelde het contact tussen de twee schrijvers na het incident voorgoed. Postuum heeft Büch nu alsnog gelijk gekregen.

Naast de politieke discussies tussen Büch en Reve, staan de tapes ook vol met de literaire ideeën van de schrijver die de radio nooit haalden. "Laat die radio-uitzending er alsjeblieft alsnog komen," zegt Rovers. "Ik heb meer dan vier uur gefascineerd naar deze mannen geluisterd."

De tapes blijven voorlopig in het bezit van de Bijzondere Collecties van de UvA. Alleen wetenschappers en onderzoekers kunnen, op afspraak, het interview daar in zijn geheel beluisteren. Het maken van eigen opnames is daarbij ten strengste verboden.