Amsterdam Bewaar

Kalk wordt in Amsterdamse haven vermalen tot grondstof

Waternet doet mee aan de proeffabriek in de Amsterdamse haven
Waternet doet mee aan de proeffabriek in de Amsterdamse haven © ANP

Kalk uit drinkwater wordt in een nieuwe fabriek in de Amsterdamse haven vermalen tot grondstof voor tapijt en glas. Meteen maakt dat de aanvoer van granaatzand uit Australië overbodig.

Het is oppassen geblazen in de proeffabriek. De volmaakt ronde kalkkorrels die hier de machine in gaan, maken de vloer gevaarlijk glad. Een soort miniknikkers zijn het, met een doorsnee van één millimeter.

"Dat is de schoonheid van dit materiaal," zegt Geoff Salt, die voor de Britse mineralenhandelaar Advanced Minerals naar Amsterdam is gekomen om in de haven The Calcite Factory te runnen.

De naam van deze pilotfabriek verraadt het al: hier wordt sinds vorige week de kalksoort calciet gemaakt van uit het drinkwater gewonnen kalk. Maar over de vraag hoe dat in zijn werk gaat, wordt knap geheimzinnig gedaan. Een fotograaf is niet welkom. Als de concurrentie een foto van de reusachtige wafelijzers in de fabriek onder ogen krijgt, weet ze volgens Salt genoeg. "Het is eigenlijk heel simpel."

Calgonreclame
Wat hij wel wil vertellen: het is een delicaat proces, dat door Advanced Minerals in Sheffield al wordt toegepast. Natte calcietkorrels, afval dat drinkwaterbedrijven naar de fabriek brengen, zijn zo zacht dat ze makkelijk verpulveren.

Het poeder is grondstof voor papier en plastic, maar alleen poeder is ook weer niet de bedoeling: in deze fabriek worden de korrels verwerkt tot poeder én kristallen. Want die kristallen zijn daags daarna weer bruikbaar om opnieuw kalk uit drinkwater te halen.

Drinkwaterbedrijven ontharden hun water, zodat wasmachines langer meegaan

Dat is de reden dat Waternet meedoet aan deze proeffabriek in de Amsterdamse haven. Drinkwaterbedrijven ontharden hun water, zodat wasmachines langer meegaan. "Als ik vertel wat wij doen met kalk, begin ik altijd met de Calgonreclame," zegt 'innovatiemanager' Richard Oudhuis van Waternet.

Entmateriaal
De calcietkristallen gaan van The Calcite Factory weer naar de waterzuivering. Daar werken ze als 'entmateriaal'. Kalk in het water bindt zich aan de calcietkristallen, waarna het als korrels uit het water kan worden gezeefd. Tot dusver gebruiken de drinkwaterbedrijven daarvoor kalk uit groeves in Italië of een speciaal soort zand, granaatzand, helemaal uit Australië.

Het zand heeft als nadeel dat het de kalkkorrels onzuiver maakt en daarmee onbruikbaar als nieuwe grondstof. En net als de groevekalk moet het van ver komen - milieuvriendelijk is anders.

De calcietkristallen die uit de fabriek komen, zijn een natuurlijk alternatief, dat bovendien niet van heinde en verre hoeft te komen. Sterker nog, het komt uit het drinkwater zelf. Daarmee wordt het een circulair proces, populair jargon voor een kringloop waarin afval weer grondstof wordt.

Calcietproductie
"We zijn bij de drinkwaterbedrijven gewend dat we moeten betalen om van de kalk af te komen," zegt Oudhuis. "En nu gebruiken we het om onze grondstoffen nog zuiverder te krijgen," zegt Olaf van der Kolk, die met AquaMinerals voor alle Nederlandse drinkwaterbedrijven samen handelt in grondstoffen. Daarbij bespaart Waternet ook nog enkele tienduizenden euro's per jaar.

Zo'n vijf tot tien procent van de calcietproductie is nodig als entmateriaal om het volgende drinkwater te ontharden. De rest kan Waternet verkopen als grondstof voor onder meer glas, papier en tapijttegels.

"De achterkant, die ervoor zorgt dat ze op hun plaats blijven liggen," legt Van der Kolk uit. Inderdaad, je tilt je een breuk bij het leggen van het tapijt. "Dat is de kalk die je aan het sjouwen bent."

Levensvatbaar
Maar voorlopig gaat de calcietopbrengst vooral naar andere drinkwaterbedrijven. Ook zij mogen hun calcietkorrels naar de Amsterdamse haven brengen om daarna de daaruit gevormde calcietkristallen weer op te halen. Zo willen Advanced Minerals, Waternet en AquaMinerals in drie jaar bekijken of de fabriek levensvatbaar is.

Ongeveer dertig procent van het Amsterdamse leidingwater wordt al met calcietkristallen onthard, bij de zuiveringsinstallatie in Weesperkarspel. De rest, het water uit de duinen dat daarna nog nabehandeld wordt in zuiveringsinstallatie Leiduin bij Heemstede, moet 'zo snel mogelijk' volgen. "Dan wordt al het Amsterdamse drinkwater circulair onthard."

Herriemaken bij Prodock

De calcietfabriek is vorige week officieel in gebruik genomen in Prodock. Vorig jaar opende het deze loods waar startende bedrijven onbeperkt herrie kunnen maken en de ruimte hebben om te sleutelen aan hun prototype. De haven hoopt dat zich hier langs de Basisweg een broedplaats van startende ondernemers vormt. In Prodock kunnen ze hun productie opschalen, om vervolgens elders in het havengebied een plek te vinden en plaats te maken voor de volgende start-ups.