Amsterdam Bewaar

Amsterdamse Rosa Manus was belangrijker dan Aletta Jacobs

Rosa Manus
Rosa Manus © Collectie IAV

Nederland is een feministisch boegbeeld rijker. Uit nieuw onderzoek blijkt dat de tot nog toe weinig bekende Amsterdamse feministe Rosa Manus (1881-1942) in haar tijd nog belangrijker was dan Aletta Jacobs.

Rosa Manus zat als (vice)voorzitter in zeker acht invloedrijke internationale vrouwen- en vredesbewegingen; de Women's Peace and Disarmament Committee, waarvan ze vicepresident was, werd in 1934 genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede en koningin Wilhelmina werd persoonlijk op de hoogte gebracht van Manus' dood.

Dat blijkt uit het wetenschappelijke werk Rosa Manus: The International Life And Legacy Of A Jewish Dutch Feminist.

Archief
"Aletta Jacobs was de eerste vrouwelijke arts, de eerste vrouw in Nederland die geprobeerd heeft te stemmen," zegt Myriam Everard, historicus en een van de samenstellers van het boek. "Dat maakt dat ze van groot belang is, maar het is vooral in Nederland. Als je internationaal kijkt,  was Rosa Manus vele malen belangrijker. Ze was ze in veel meer organisaties en initiatieven actief en had ze veel meer bekendheid dan Aletta Jacobs, die óók al heel bekend was."

Als je internationaal kijkt, was Rosa Manus vele malen belangrijker

Myriam Everard

Het is de eerste keer dat zo uitgebreid onderzoek naar Rosa Manus is gedaan.

Van Manus was al bekend dat zij het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging in Amsterdam, het huidige Atria, mede heeft opgericht, maar over haar verdere rol of achtergrond was amper informatie beschikbaar.

Een deel van het archief van Atria, inclusief het overgrote deel van Manus' nalatenschap, werd tijdens de Tweede Wereldoorlog gestolen en naar Duitsland gebracht en later naar Rusland. Het keerde pas in 2003 terug naar Nederland. Het heeft tot nu geduurd om alle informatie te verwerken en een beeld te krijgen van de invloed van Manus in haar tijd.

Eerste feministische golf
Everard en historicus en hoogleraar Francisca de Haan (Central European University, Boedapest) reconstrueerden met hulp van internationale academici het professionele en persoonlijke leven van Manus.

"Wij denken nu dat er drie vrouwen zijn geweest die in Nederland de top van de eerste feministische golf vormen," zegt Francisca de Haan. "Aletta Jacobs, Wilhelmina Drucker én Rosa Manus."

Voor het Engelstalige Rosa Manus deden Everard en De Haan acht jaar onderzoek. Daarin kwam onder andere naar voren dat de Joodse Manus niet in 1943 in Ravensbrück op 'natuurlijk wijze' stierf, maar in 1942 is vergast in een zogeheten euthanasie-inrichting in het Duitse Bernburg.

Lees het volledige verhaal: Rosa Manus: de vergeten Amsterdamse feministe [+]