Amsterdam Bewaar

Nipte winst ja-kamp Turks referendum: 'Dag van nationale rouw'

Aanhangers van president Erdogan op straat in Istanbul nadat hun leider de overwinning claimde.
Aanhangers van president Erdogan op straat in Istanbul nadat hun leider de overwinning claimde. © ANP

Ook in Amsterdam is het Turkse referendum van zondag op de voet gevolgd.

Ruim 51 procent van de Turkse bevolking stemde op het ja-kamp waarmee de Turkse president Recep Tayyip Erdogan meer macht naar zich toe kan trekken. De totale opkomst was zo'n 86 procent

In Amsterdam stemden zo'n 50.000 mensen met de Turkse nationaliteit. Resultaten van de stemming in de stad zijn er niet, maar in heel Nederland ging ongeveer 70% van de stemmen naar het ja-kamp. 

'Gesjoemeld'
D66-raadslid Meltem Kaya had als geboren Turkse ook stemrecht, maar was niet een van hen. Ze noemt het vanuit de Verenigde Staten, waar ze momenteel verblijft, een vreselijke uitslag. Haar vader kwam als politiek vluchteling naar Nederland en was in een gesprek dat ze vorige week met hem had nog volledig overtuigd van een winstpartij voor het nee-kamp. Die bleef, hoewel het niet veel scheelde, uit. "Maar ik heb hier en daar al begrepen dat er wel 2,5 miljoen stemmen gemanipuleerd zouden zijn. Dat is goed voor drie tot vier procent en had de uitslag kunnen beïnvloeden."

Ik heb nog veel familie daar en voel me er straks misschien veiliger bij om alleen als Nederlandse politica daar te doen

Mehmet Yamali van de Fatih-moskee aan de Rozengracht heeft geen Turks paspoort en stemde dus ook niet. Had hij dat wel gedaan, dan was hij waarschijnlijk voor ja gegaan. Hij voorzag een uitslag zoals die er uiteindelijk kwam wel.

Sterke regering
"Ik heb altijd rond de 51 procent voorspeld. Ik denk dat het veel hoger uit was gevallen als Erdogan stelliger was geweest in hoeveel macht hij naar zich toe wil trekken." Yamali wijst op het feit dat Turkije sinds 1946 'ongeveer 56' regeringen heeft gehad, die het vaak maar anderhalf jaar volhielden. Het huidige systeem werkt daarom niet, zegt hij. 

"Mijn ja was een ja voor een sterke regering geweest. Eentje die alle verantwoordelijkheid op zich kan nemen. Doen ze het slecht dan mag het volk ze ook weer wegsturen. Dat blijft belangrijk voor me. Erdogan mag straks bijvoorbeeld ook maar één keer het parlement wegsturen. Die voorwaarden zijn van belang. Maar ik denk dat als Erdogan had gezegd: 'Geef mij alle macht', dat hij nog veel ruimer had gewonnen. Mensen vertrouwen hem wel, maar het systeem nog steeds niet voldoende."

Of Erdogan daadwerkelijk tot en met 2029 de macht houdt in Turkije - de uitslag biedt hem die mogelijkheid - durft Yamali nog niet te zeggen. "Turkije is een riskante plek. Ze zitten vlakbij Syrië, midden tussen de rotzooi. Er kan van alles gebeuren." 

'Triest'
Selma Ablak, voorzitter van vrouwenplatform Zijn, gelieerd aan de omstreden Gülenbeweging, verwachtte geen ruime overwinning. Ook binnen Erdogan's eigen AKP-partij was twijfel, hoorde ze bij contacten van haar in Turkije.

De uitslag van het referendum vindt ze vooral triest voor de 49 procent van de bevolking die op 'nee' stemde. "Voor mij voelt het als een dag van nationale rouw. Er schijnt toch gesjoemeld te zijn geweest. De kans dat dat uitgezocht wordt acht ik niet groot." Zelf maakte ze geen gebruik van haar stemrecht. "Ik vind dat de Turken zelf moeten bepalen hoe ze geregeerd willen worden. Daar acht ik ze capabel genoeg voor." 

Kaya is er niet direct van overtuigd dat de Turkse kiesraad zich zal buigen over de vermeende fraude. "Er is zoveel intimidatie. Het is niet te begrijpen hoeveel macht Erdogan al naar zich toe heeft getrokken." Het raadslid speelt met de gedachte bij een volgend bezoek aan Turkije afstand te doen van haar Turkse nationaliteit. "Ik heb nog veel familie daar en voel me er straks misschien veiliger bij om alleen als Nederlandse politica daar te zijn. Maar ik maak me zorgen om mijn familie. Zij kunnen geen afstand van hun nationaliteit doen." 

Van de min of meer zalvende woorden van premier Binali Yildirim, die zei dat ja- én nee-stemmers samen Turkije vormen, is Ablak niet onder de indruk. "Yildirim heeft zeer binnenkort sowieso niets meer te zeggen. Die toespraak is voor de bühne, de macht ligt al bij Erdogan."